Cấp gió là gì? Đọc hiểu bảng cấp gió Beaufort trong bản tin thời tiết mỗi ngày
Mỗi khi mở app thời tiết hay nghe bản tin, chúng ta hay thấy những cụm từ như "gió cấp 3-4", "gió giật cấp 6" hay "gió mạnh cấp 8, giật cấp 10". Phần lớn người xem chỉ lướt qua mà không hình dung được gió đó mạnh cỡ nào, có ảnh hưởng gì đến việc đi lại, phơi đồ, chạy xe máy qua cầu hay ra khơi đánh cá. Thực ra, những con số cấp gió này không phải ước lượng cảm tính mà dựa trên một thang đo có hệ thống, gọi là thang cấp gió Beaufort - công cụ vẫn được dùng trong khí tượng hiện đại, kể cả trong các bản tin thời tiết hằng ngày ở Việt Nam.
Thang cấp gió Beaufort là gì?
Thang Beaufort ra đời từ đầu thế kỷ 19, ban đầu được một sĩ quan hải quân người Anh xây dựng để giúp thủy thủ ước lượng sức gió chỉ bằng cách quan sát mặt biển, không cần dụng cụ đo. Về sau, thang này được mở rộng thêm các dấu hiệu quan sát trên đất liền và chuẩn hóa theo tốc độ gió, trở thành thang đo phổ biến trong các bản tin thời tiết trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam.
Thang gồm 17 cấp, từ cấp 0 (lặng gió) đến cấp 17 (mức gió cực mạnh, gần như chỉ xuất hiện trong tâm những cơn bão dữ dội nhất). Mỗi cấp tương ứng với một khoảng tốc độ gió tính bằng km/h hoặc m/s, kèm theo mô tả trạng thái quan sát được trên mặt đất và mặt biển. Đây chính là lý do vì sao bản tin có thể nói "gió cấp 6" mà không cần đọc thẳng con số km/h - với người quen thang đo này, cấp gió đã đủ để hình dung mức độ, không cần phải tra thêm bảng quy đổi.
Từ cấp 0 đến cấp 6: gió của đời sống hằng ngày
Phần lớn thời gian trong năm, gió ở nơi chúng ta sinh sống nằm trong khoảng cấp 0 đến cấp 6 - dải cấp gió gắn với sinh hoạt thường ngày nhiều nhất.
- Cấp 0-1: hầu như lặng gió, khói bếp bay thẳng lên hoặc hơi ngả nhẹ.
- Cấp 2-3: gió nhẹ, đủ để cảm nhận trên da mặt, lá cây và cành nhỏ khẽ lay động, cờ bắt đầu phất phơ.
- Cấp 4-5: gió vừa đến gió khá mạnh, bụi và giấy vụn bị cuốn bay, cành cây cỡ vừa đung đưa rõ rệt, mặt hồ gợn sóng.
- Cấp 6: gió mạnh, cành cây lớn rung chuyển, đi ô dù bắt đầu khó khăn, dây điện phát ra tiếng vi vu.
Ở dải cấp này, gió chưa gây nguy hiểm nhưng đã đủ để ảnh hưởng những việc như phơi đồ ngoài trời, chạy xe máy qua cầu cao, thả diều hay chụp ảnh ngoài biển.
Từ cấp 7 đến cấp 9: ngưỡng cần bắt đầu chú ý
Khi bản tin báo gió cấp 7 trở lên, đây là lúc nên thật sự để tâm:
- Cấp 7: toàn bộ cây cối rung chuyển, đi ngược gió cảm thấy cản trở rõ rệt.
- Cấp 8-9: cành cây có thể gãy, mái tôn, biển hiệu lỏng lẻo có nguy cơ bị tốc, đi xe máy trên đường trống trải hoặc cầu vượt sông trở nên nguy hiểm, sóng biển bắt đầu đánh cao và có bọt trắng.
Đây cũng là mức gió tương ứng với áp thấp nhiệt đới và bão ở cấp thấp. Nếu muốn theo dõi cập nhật chi tiết, bạn có thể xem thêm bản tin và dự báo tại thoitietngaymai.app.
Từ cấp 10 trở lên: mức gió của bão
Từ cấp 10 trở đi, sức gió đã đạt ngưỡng nguy hiểm cao: cây cối có thể bật gốc, nhà cửa yếu có thể tốc mái, hầu như không thể di chuyển ngoài trời an toàn. Đây chính là dải cấp gió gắn liền với các cơn bão từ cấp trung bình đến rất mạnh. Trong bản tin bão, cấp gió thường được nói kèm bán kính vùng gió mạnh, bởi sức gió này không đồng đều mà giảm dần khi ra xa tâm bão. Với tàu thuyền, nhà tạm hay công trình chưa gia cố, đây là mức cấp gió mà mọi phương án trú tránh cần được kích hoạt sớm chứ không đợi đến khi gió thổi tới nơi.
Vì sao "gió giật" luôn cao hơn cấp gió duy trì?
Một điểm nhiều người hay nhầm lẫn là giữa cấp gió "duy trì" (gió trung bình quan trắc được trong một khoảng thời gian) và cấp gió "giật" (gust) - mức gió mạnh nhất trong một khoảnh khắc ngắn, thường chỉ vài giây. Khi bản tin nói "gió cấp 6, giật cấp 8", nghĩa là gió thổi đều ở mức cấp 6, nhưng thỉnh thoảng có những cơn giật mạnh hơn hẳn, đạt cấp 8 trong chốc lát.
Gió giật xảy ra do sự xáo trộn không khí gần mặt đất, đặc biệt ở khu vực có nhà cao tầng, địa hình gồ ghề hoặc trong các ổ mây dông. Đây là lý do vì sao dù cấp gió trung bình không quá cao, một cơn giật bất ngờ vẫn có thể làm đổ cây, tốc mái hoặc hất ngã người đi xe máy, đặc biệt ở những đoạn đường trống trải hai bên như cầu vượt sông hay đường ven biển. Khi đọc bản tin, cấp gió giật mới là con số nên lưu ý nhiều nhất để đề phòng, vì thiệt hại thực tế thường đến từ những cơn giật này chứ không phải gió duy trì.
Ứng dụng cấp gió vào việc ra quyết định hằng ngày
Hiểu cấp gió giúp việc đọc bản tin bớt mơ hồ và biết nên làm gì ở từng ngưỡng:
- Từ cấp 5 trở lên: nên thu dọn đồ nhẹ ngoài ban công, mái hiên, không nên phơi đồ ở nơi trống trải.
- Từ cấp 6-7: hạn chế đi xe máy trên cầu vượt sông, đường ven biển hoặc đoạn đường trống trải hai bên; người câu cá, chèo thuyền nhỏ nên cân nhắc hoãn chuyến.
- Từ cấp 8 trở lên: nên tránh ra ngoài nếu không cần thiết, gia cố lại biển hiệu, mái tôn, chậu cây trên cao, ngừng các hoạt động ngoài trời như thể thao, dã ngoại.
- Từ cấp 9-10 trở lên: đây là mức gió bão, cần theo dõi sát bản tin cảnh báo và chuẩn bị phương án trú ẩn an toàn cho cả gia đình.
Lần tới khi nghe bản tin nói "gió cấp 4", "gió mạnh cấp 7, giật cấp 9", hy vọng bạn sẽ không còn nghe cho có mà hình dung được ngay mức độ ảnh hưởng thực tế. Đó cũng là cách đơn giản nhất để chủ động hơn trước mọi kiểu thời tiết, thay vì chỉ biết trời "có gió" hay "gió to". Bạn có thể theo dõi cập nhật cấp gió và dự báo mới nhất mỗi ngày tại thoitietngaymai.app.