Khí hậu Thanh Hóa
Nằm ở cửa ngõ Bắc Trung Bộ, nơi đồng bằng sông Mã mở ra vịnh Bắc Bộ còn dãy núi phía tây chạy dài tới tận biên giới Lào, Thanh Hóa hứng trọn cả hai “tính khí” thời tiết của miền Bắc lẫn miền Trung: mùa đông vẫn đủ lạnh để phải mặc áo rét, còn mùa hè lại có gió phơn bỏng rát đặc trưng của dải đất hẹp. Tổng lượng mưa cả năm vào khoảng 1.954 mm, dồn phần lớn vào mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 11.
Mùa hè và những đợt gió Lào vượt Trường Sơn
Tháng 6 là tháng nóng nhất trong năm, nhiệt độ cao nhất trung bình lên tới 34,3°C — nhưng con số ấy chưa nói hết cái nóng xứ Thanh. Khi gió phơn Tây Nam, dân địa phương quen gọi là gió Lào, tràn qua các huyện vùng cao Mường Lát, Quan Hóa rồi đổ xuống đồng bằng, không khí hanh khô như rang: đồng lúa Thọ Xuân, Yên Định mất nước nhanh, còn thành phố Thanh Hóa hầm hập ngay từ sáng sớm. Bù lại, đây là mùa biển đẹp nhất: Sầm Sơn, Hải Tiến, Hải Hòa vào cao điểm nghỉ mát, nắng vàng và nước biển ấm.
Cao điểm mưa bão trên lưu vực sông Mã
Từ tháng 8 trở đi, tâm điểm chuyển sang mưa và bão. Tháng 9 là tháng mưa nhiều nhất với khoảng 437 mm, rải trên tới 23 ngày có mưa — nghĩa là hầu như ngày nào cũng có thể dính mưa. Thanh Hóa lại là một trong những “cửa đón bão” quen thuộc của vịnh Bắc Bộ: khi bão đổ bộ kèm mưa lớn, nước sông Mã, sông Chu lên nhanh, vùng trũng Hà Trung, Nông Cống dễ ngập úng, còn các huyện núi Bá Thước, Quan Sơn, Mường Lát phải đề phòng lũ quét, sạt lở đất. Ven biển Hậu Lộc, Nga Sơn, người nuôi ngao và trồng cói cũng canh từng bản tin bão để chạy vụ.
Mùa đông rét và tiết nồm cuối xuân
Gió mùa Đông Bắc đem mùa đông thật sự về Thanh Hóa từ khoảng tháng 12 đến tháng 2. Tháng 12 lạnh nhất, nhiệt độ thấp nhất trung bình quanh mức 14,8°C ở vùng đồng bằng; lên các thung lũng cao Bá Thước, Mường Lát trời rét sâu hơn hẳn, những đợt rét đậm có thể kèm sương muối làm táp ngọn rau màu và cây ăn quả. Cuối đông sang xuân là quãng mưa phùn và tiết nồm ẩm — tường nhà “đổ mồ hôi”, quần áo phơi mãi không khô — kiểu thời tiết người xứ Thanh nào cũng có sẵn mẹo sống chung.
Đi Thanh Hóa mùa nào, chuẩn bị gì?
- Tắm biển Sầm Sơn, Hải Tiến đẹp nhất từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 8; tránh dải tháng 9–10 vì trùng cao điểm mưa bão.
- Trekking Pù Luông (Bá Thước) nên chọn cuối tháng 5–6 khi ruộng bậc thang xanh mướt, hoặc cuối tháng 9–10 mùa lúa chín; nhớ xem dự báo mưa vì đường núi rất trơn.
- Ngày có gió Lào cần che nắng kỹ, uống đủ nước, tránh ra đường buổi trưa.
- Mùa đông lên miền tây cần áo ấm dày, vì đêm vùng cao có thể rét dưới 10°C.
- Thăm Thành nhà Hồ, suối cá Cẩm Lương hay vườn quốc gia Bến En hợp nhất vào mùa khô hanh mát, từ tháng 11 đến tháng 4.