An toàn công trường xây dựng mùa mưa bão: gió giật, sét đánh và những rủi ro cần đề phòng
Nhắc đến an toàn lao động mùa thời tiết xấu, người ta thường nghĩ ngay đến nắng nóng hay say nắng của shipper, người bán hàng rong. Nhưng công trường xây dựng lại đối mặt một nhóm rủi ro khác, nguy hiểm không kém: gió giật bất ngờ, giông sét và mưa lớn kéo dài. Một công trình đang thi công dở dang, với cần trục vươn cao, giàn giáo lắp ghép, khung thép trơ trọi, phản ứng với thời tiết cực đoan hoàn toàn khác một ngôi nhà đã hoàn thiện, nên cần một cách nhìn riêng khi lập kế hoạch thi công.
Vì sao công trường nhạy cảm với thời tiết hơn nơi khác
Một công trình đã hoàn thiện có tường bao, mái che, hệ thống chống sét và thoát nước ổn định. Một công trường đang thi công thì gần như "trần trụi" trước thời tiết: chưa có tường chắn gió, hệ thống tiếp địa mới lắp một phần, hố móng còn để hở, vật liệu và giàn giáo chưa được neo giữ chắc chắn. Công nhân cũng thường xuyên phải làm việc trên cao, ngoài trời, khó rút vào nơi trú ẩn ngay khi thời tiết chuyển xấu. Vì vậy, một cơn gió giật hay một tia sét mà ở khu dân cư chỉ gây khó chịu, trên công trường có thể trở thành tai nạn nghiêm trọng.
Gió giật và nguy cơ lật cần trục, sập giàn giáo
Gió là mối nguy hay bị xem nhẹ vì ít ai để ý tốc độ gió cụ thể, chỉ cảm nhận chung chung là "hôm nay hơi lộng gió". Nhưng với cần trục tháp, ngưỡng an toàn được tính rất cụ thể: gió giật ở mức cấp 6-7 (khoảng 40-50 km/h) đã đủ để nhiều loại cần trục phải ngừng nâng hạ hàng; gió mạnh hơn có thể khiến cần trục mất cân bằng, đối trọng lắc, thậm chí đổ toàn bộ hệ thống. Giàn giáo thép lắp ghép cũng chịu chung số phận: gió giật tác động lên diện tích lớn của lưới bao che, bạt phủ, tấm tôn tạm, có thể làm bung neo, sập từng đoạn nếu liên kết không đủ chắc.
Rủi ro không chỉ nằm ở kết cấu lớn. Vật liệu nhẹ như tấm tôn, ván khuôn, ống thép ngắn, dụng cụ để trên cao đều có thể bị gió cuốn văng xuống, gây nguy hiểm cho người bên dưới, kể cả người đi đường ngoài phạm vi công trường nếu hàng rào che chắn không đủ cao. Đây là lý do trước mỗi đợt gió mùa hay áp thấp nhiệt đới tràn về, việc đầu tiên cần làm là rà soát, siết lại toàn bộ vật liệu, thiết bị để rời trên cao, hạ cần trục về vị trí an toàn nếu dự báo gió vượt ngưỡng cho phép.
Giông sét: hiểm họa vô hình trên công trình cao tầng
Công trình đang xây, đặc biệt là nhà cao tầng với khung thép, cột bê tông cốt thép nhô cao giữa không gian trống, là điểm dễ thu hút sét tự nhiên. Trong khi công trình hoàn thiện có hệ thống kim thu sét và dây tiếp địa được thiết kế, nghiệm thu đầy đủ, công trình dở dang thường chưa có hệ thống chống sét hoàn chỉnh. Công nhân làm việc trên sàn cao, gần các khối kim loại lớn như cần trục, giàn giáo thép, cốt thép chờ, lại càng dễ trở thành đường dẫn sét nếu có sét đánh gần khu vực.
Một nguyên tắc đơn giản để ước lượng khoảng cách giông sét là đếm số giây từ lúc thấy chớp đến khi nghe tiếng sấm: khoảng cách càng ngắn, giông càng gần. Khi thời gian này dưới 30 giây, nên ngừng ngay mọi công việc trên cao, trên cần trục, trên giàn giáo, đưa công nhân xuống khu vực thấp và tránh xa các khối kim loại lớn, không đứng trú dưới vật thể đơn lẻ nhô cao. Chỉ nên quay lại làm việc khi không còn nghe sấm trong khoảng thời gian đủ dài. Với công trình đã lắp cần trục tháp, cần có quy định rõ về việc ngắt điện, đưa cần trục về vị trí an toàn khi có cảnh báo giông sét.
Mưa lớn kéo dài: sạt lở hố móng, sụt taluy, trơn trượt
Nếu gió và sét là mối nguy đến nhanh, mưa lớn kéo dài lại là mối nguy âm ỉ. Hố móng đào sâu, nếu không có hệ thống bơm thoát nước tốt, sẽ ngập nước sau vài giờ mưa to, làm đất xung quanh bão hòa nước, mất khả năng chịu lực, dẫn đến sạt vách hố móng. Với công trình trên nền đất dốc hoặc ven đồi, mưa lớn kéo dài nhiều ngày liên tiếp còn làm tăng nguy cơ sụt taluy, trượt đất từ khu vực lân cận vào công trường, đặc biệt nguy hiểm nếu công nhân đang thi công ngay dưới chân mái dốc.
Bề mặt thi công ướt cũng làm tăng nguy cơ trượt ngã trên giàn giáo, ván khuôn, cầu thang tạm, nhất là khi công nhân phải di chuyển vật liệu nặng qua các bề mặt trơn. Vữa, bê tông mới đổ gặp mưa lớn còn ảnh hưởng đến chất lượng đông cứng, đôi khi phải xử lý lại, vừa tốn kém vừa kéo dài thời gian công nhân phải làm việc trong điều kiện ẩm ướt, trơn trượt hơn bình thường.
Quy trình ứng phó thời tiết trên công trường mỗi ngày
Một công trường an toàn không đợi trời chuyển xấu mới xử lý, mà xây dựng thói quen theo dõi thời tiết mỗi ngày trước ca làm việc, đặc biệt là dự báo gió và khả năng giông sét trong vài giờ tới. Khi có cảnh báo gió mạnh hoặc giông sét, các công việc trên cao, thao tác cần trục nên tạm dừng trước, thay vì chờ đến khi gió đã nổi lên mới phản ứng. Nhiều công trường lớn còn dùng còi hoặc tín hiệu radio riêng để thông báo toàn bộ công nhân ngừng việc cùng lúc, tránh trường hợp mỗi người tự phán đoán một kiểu.
Bên cạnh đó, công trường cần có vị trí trú ẩn an toàn được xác định từ trước, không phải bất kỳ chỗ nào trú tạm khi trời đổ mưa. Vật liệu, thiết bị để trên cao cần được neo giữ hoặc hạ xuống trước mỗi đợt thời tiết xấu được dự báo, hệ thống thoát nước hố móng cần được kiểm tra định kỳ trong suốt mùa mưa, không chỉ khi trời đã mưa to. Với công trình gần khu dân cư, việc gia cố hàng rào, lưới che chắn cũng giúp giảm rủi ro vật liệu bay ra ngoài phạm vi công trường khi có gió giật.
Xây dựng là công việc không thể dừng hẳn vì thời tiết, nhưng hoàn toàn có thể chủ động giảm rủi ro nếu người quản lý công trường và công nhân cùng hiểu rõ những ngưỡng nguy hiểm của gió, sét, mưa lớn thay vì chỉ ước lượng cảm tính. Bạn có thể xem trước diễn biến gió và khả năng mưa dông tại khu vực thi công trên thoitietngaymai.app để lên kế hoạch công việc từng ngày. Xem thêm các bài viết về thời tiết và an toàn lao động tại thoitietngaymai.app.