Băng tuyết Sa Pa, Mẫu Sơn: Vì sao Việt Nam có tuyết và cách đi "săn tuyết" an toàn
Cứ mỗi đợt không khí lạnh tăng cường mạnh giữa mùa đông, mạng xã hội lại rộn ràng chia sẻ hình ảnh băng giá phủ trắng cành cây, mái nhà ở Sa Pa, Mẫu Sơn, Y Tý... Nhiều người ngạc nhiên vì Việt Nam vốn là xứ nhiệt đới lại có thể xuất hiện băng tuyết giữa mùa đông. Thực ra hiện tượng này có cơ sở khí tượng rất rõ ràng, và nếu hiểu đúng, bạn hoàn toàn có thể chủ động lên kế hoạch ngắm băng tuyết an toàn thay vì vội vã chạy theo tin đồn trên mạng.
Vì sao xứ nhiệt đới vẫn có băng tuyết?
Việt Nam nằm ở vùng nhiệt đới nên nền nhiệt trung bình quanh năm khá cao, nhưng nhiệt độ không khí luôn giảm dần theo độ cao, trung bình cứ lên khoảng 150-200 mét thì nhiệt độ giảm chừng 1 độ C. Vì vậy những đỉnh núi cao trên 1.500-2.000 mét như Fansipan, Mẫu Sơn vốn đã mát hơn đồng bằng rất nhiều ngay cả ngày thường. Khi một đợt không khí lạnh cực mạnh từ phía Bắc tràn xuống, gây rét đậm, rét hại kéo dài nhiều ngày, nền nhiệt ở đồng bằng có thể chỉ xuống khoảng 8-10 độ C, nhưng trên đỉnh núi cao cùng lúc đó nhiệt độ có thể hạ xuống dưới 0 độ C.
Ở ngưỡng nhiệt đó, hơi nước trong không khí bắt đầu đóng băng. Nếu độ ẩm đủ cao và nhiệt độ đủ thấp trong toàn bộ lớp khí quyển gần mặt đất, hơi nước sẽ kết tinh thành những bông tuyết nhỏ rơi xuống - đây mới đúng nghĩa là "tuyết rơi". Còn trong nhiều trường hợp phổ biến hơn, không khí lạnh nhưng không đủ ẩm để tạo bông tuyết, thay vào đó hơi nước hoặc mưa phùn nhỏ chạm vào bề mặt cây cối, mái nhà, mặt đường vốn đã lạnh dưới 0 độ và đóng băng ngay tại chỗ, tạo thành một lớp băng mỏng trong suốt hoặc trắng đục bám quanh cành cây, ngọn cỏ. Đây gọi là băng giá hoặc mưa đóng băng, khác với tuyết rơi thật sự dù cả hai đều hay bị gọi chung là "có tuyết" trên mạng xã hội.
Những nơi ở Việt Nam thường xuất hiện băng tuyết
Fansipan ở Sa Pa, Lào Cai là đỉnh núi cao nhất Đông Dương nên gần như năm nào cũng có ít nhất một đợt băng giá hoặc lớp tuyết mỏng vào chính đông, đặc biệt vào các tháng rét đậm cao điểm. Mẫu Sơn ở Lạng Sơn cũng là địa danh quen thuộc với những đợt băng giá phủ trắng cây cối mỗi khi rét đậm kéo dài. Ngoài ra, các bản làng vùng cao như Y Tý, Sín Chải của Lào Cai, hay một số đỉnh núi ở Hà Giang, Cao Bằng cũng từng ghi nhận băng giá trong những đợt rét sâu và kéo dài. Hiếm hơn, khi không khí lạnh đặc biệt mạnh, băng giá còn có thể xuất hiện ở vùng núi cao của Nghệ An, Thanh Hóa. Điều cần lưu ý là không phải mùa đông nào cũng có băng tuyết, hiện tượng này phụ thuộc vào cường độ và thời gian duy trì của từng đợt rét cụ thể, có năm xuất hiện vài lần, có năm gần như không có.
Làm sao biết trước để lên kế hoạch ngắm băng tuyết
Vì băng tuyết chỉ xuất hiện trong điều kiện rất đặc thù, cách chắc chắn nhất là theo dõi sát bản tin rét đậm, rét hại thay vì tin đồn chưa kiểm chứng. Khi bản tin dự báo nhiệt độ vùng núi cao trên 1.500 mét giảm sâu và duy trì dưới khoảng 3 độ C trong 24-48 giờ, kèm trời quang, ít gió hoặc độ ẩm cao vào ban đêm, khả năng xuất hiện băng giá sẽ tăng lên rõ rệt. Nên cập nhật dự báo thời tiết Lào Cai thường xuyên trong những ngày rét đậm cao điểm vì tình hình trên núi có thể thay đổi rất nhanh theo từng giờ, và tránh di chuyển xa khi thông tin còn chưa chắc chắn để không mất công vô ích hoặc gặp rủi ro giữa đường. Ngoài nhiệt độ, cũng nên để ý thêm độ ẩm và tốc độ gió trong bản tin, vì trời lạnh mà gió mạnh, không khí ẩm thường cho khả năng đóng băng cao hơn so với trời lạnh khô ráo, lặng gió.
An toàn khi đi "săn" băng tuyết vùng cao
Rủi ro lớn nhất khi lên vùng cao ngắm băng tuyết không phải cái lạnh mà là mặt đường đóng băng cực trơn trên những cung đèo dốc quanh co. Xe cần có lốp còn gai tốt, phanh hoạt động tốt, di chuyển chậm, giữ khoảng cách xa với xe phía trước và tuyệt đối tránh phanh gấp trên đoạn đường có băng. Về sức khỏe, cần mặc đủ ấm nhiều lớp, có mũ và găng tay, tránh để người bị ướt vì gió lạnh kết hợp độ ẩm cao khiến cơ thể mất nhiệt nhanh hơn nhiều so với tưởng tượng, dễ dẫn đến hạ thân nhiệt nếu ở ngoài trời quá lâu. Những ngày có băng giá, lượng người đổ về cùng lúc thường rất đông trên những cung đường nhỏ hẹp, dễ gây ùn tắc kéo dài, vì vậy nên xuất phát sớm và chủ động tìm hiểu xem địa phương có tạm dừng phương tiện qua một số đoạn đèo trơn trượt hay không trước khi khởi hành. Trẻ nhỏ, người già hoặc người có bệnh tim mạch, hô hấp nên cân nhắc kỹ, vì sự chênh lệch nhiệt độ đột ngột giữa đồng bằng và vùng núi cao có thể ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe.
Với người dân vùng cao, băng giá không chỉ là cảnh đẹp
Trong khi du khách háo hức chạy theo băng tuyết để chụp ảnh, người dân bản địa lại thường lo lắng mỗi khi rét đậm kéo dài, vì băng giá có thể làm hỏng rau màu, cây trồng và khiến gia súc như trâu, bò dễ bị chết cóng nếu không được che chắn, sưởi ấm kịp thời. Vì vậy, khi có dịp lên vùng cao ngắm băng tuyết, nên đi lại nhẹ nhàng, không chen lấn vào khu vực canh tác hay chuồng trại của người dân, và ưu tiên nhường đường cho các phương tiện cứu hộ hoặc vận chuyển nhu yếu phẩm nếu gặp trên đường.
Băng tuyết vùng cao là một trong những hiện tượng thời tiết thú vị và hiếm gặp nhất ở một đất nước nhiệt đới như Việt Nam, nhưng để chuyến đi vừa trọn vẹn vừa an toàn, bạn nên chủ động theo dõi dự báo thời tiết cập nhật trước khi lên đường. Xem thêm dự báo và cảnh báo thời tiết mới nhất tại thoitietngaymai.app để chuẩn bị hành trình phù hợp.