Chụp ảnh đẹp theo thời tiết: giờ vàng, giờ xanh và bí quyết săn mây
Cùng một khung cảnh, chụp lúc 12 giờ trưa và chụp lúc 5 rưỡi chiều sẽ cho ra hai bức ảnh khác hẳn nhau. Khác biệt nằm ở ánh sáng chứ không nằm ở máy ảnh, mà ánh sáng thì do góc mặt trời, mây và độ trong của khí quyển quyết định. Hiểu một chút về thời tiết, bạn sẽ biết hôm nào đáng xách máy đi và hôm nào nên ngủ thêm một giấc.
Vì sao ánh sáng sớm và chiều muộn lại đẹp
Khi mặt trời ở gần đường chân trời, tia sáng phải xuyên qua lớp khí quyển dày hơn nhiều so với lúc đứng bóng. Trên quãng đường dài đó, các phân tử không khí tán xạ mạnh phần ánh sáng bước sóng ngắn (lam, tím) và để lọt phần bước sóng dài (cam, đỏ). Kết quả là nắng ngả vàng mật ong, da người lên tông ấm, mọi bề mặt đều dịu đi.
Có thêm hai lý do khiến khung giờ này được dân chụp ảnh gọi là "giờ vàng":
- Góc chiếu thấp tạo bóng đổ dài, làm nổi khối và kết cấu bề mặt — thứ mà nắng trưa gần như xóa sạch.
- Độ tương phản thấp: chênh lệch giữa vùng sáng và vùng bóng thu hẹp lại, nên cảm biến máy ảnh và cả camera điện thoại đều giữ được chi tiết ở hai đầu sáng – tối.
Giờ vàng rơi vào lúc nào
Giờ vàng là khoảng thời gian mặt trời nằm ở độ cao 0–6° so với đường chân trời: bắt đầu ngay khi mặt trời nhô lên và lặp lại vào cuối chiều trước lúc lặn.
Việt Nam nằm ở vĩ độ thấp nên mặt trời mọc và lặn khá "dốc", giờ vàng vì thế ngắn hơn các nước ôn đới, thường chỉ khoảng 25–40 phút, và càng vào phía Nam càng ngắn. Đừng canh đúng giờ mới xuất phát: hãy có mặt tại điểm chụp trước ít nhất nửa tiếng để kịp chọn bố cục, thử vài kiểu và dọn tiền cảnh.
Cũng nên nhớ giờ mọc – lặn thay đổi theo mùa và theo vị trí. Cả nước dùng chung một múi giờ, nhưng chênh lệch đông – tây khiến mặt trời ở ven biển miền Trung và ở các tỉnh cực Tây Bắc lệch nhau gần nửa giờ.
Giờ xanh — khoảng lặng ít người tận dụng
Giờ xanh nằm sát ngay giờ vàng, khi mặt trời đã xuống dưới đường chân trời chừng 4–8°, tức là khoảng 20–30 phút trước bình minh và sau hoàng hôn. Bầu trời lúc ấy chuyển sang xanh lam sâu, ánh sáng cực kỳ đều, không còn bóng gắt.
Đây là thời điểm lý tưởng cho:
- Ảnh thành phố, cầu, phố cổ: đèn vừa bật, độ sáng của đèn gần cân bằng với độ sáng của trời nên ảnh không bị cảnh "đèn cháy – trời đen".
- Ảnh biển, hồ với phơi sáng dài: mặt nước mịn như lụa, mây kéo thành vệt.
- Chân dung ngoại cảnh tông lạnh, nhẹ nhàng, không cần lo nắng gắt hắt vào mắt mẫu.
Giờ xanh rất ngắn và tối đi rất nhanh, nên hãy dựng sẵn chân máy, lấy nét trước khi trời tối hẳn rồi chuyển sang lấy nét tay.
Kiểu thời tiết nào cho ảnh đẹp
Trời trong veo không phải lúc nào cũng tốt. Bầu trời sạch bong thường cho hoàng hôn nhạt và tắt màu rất nhanh, bởi ánh sáng cần một "màn chiếu" để hắt màu.
- Mây trung và mây cao rải rác, khoảng 30–60% lượng mây: đây là kịch bản đẹp nhất. Mây cao bắt nắng từ phía dưới và bừng đỏ ngay cả khi mặt trời đã khuất.
- Sau một cơn mưa rào: không khí được rửa sạch bụi, tầm nhìn xa tăng vọt, màu sắc bão hòa hơn hẳn. Nếu mưa tạnh vào cuối chiều mà rìa mây phía tây có khe hở, xác suất có hoàng hôn rực rất cao. Cầu vồng cũng chỉ xuất hiện khi mặt trời ở sau lưng bạn còn màn mưa ở phía trước.
- Mây thấp phủ kín trời: ánh sáng phẳng, coi như mất hoàng hôn. Nhưng đó lại là ngày tuyệt vời cho ảnh rừng, thác, chi tiết cận cảnh và chân dung dịu.
- Gió: gió lặng cho mặt nước phẳng để chụp phản chiếu; gió mạnh thì bỏ ý định chụp phản chiếu, chuyển sang sóng vỗ và mây chuyển động.
Săn biển mây và sương sớm
Biển mây thực chất là một lớp mây thấp hoặc sương mù thung lũng, hình thành khi khối không khí ẩm dưới thấp nguội đi qua đêm, ngưng tụ rồi bị nén lại bên dưới một lớp nghịch nhiệt. Muốn chụp được, bạn phải đứng cao hơn lớp mây đó.
Công thức thường đúng ở vùng núi phía Bắc và các cao nguyên:
- Đêm trước quang mây, lặng gió để mặt đất tỏa nhiệt mạnh.
- Không khí ẩm, lý tưởng là vừa có mưa một hai hôm trước.
- Biên độ nhiệt ngày – đêm lớn, chênh từ 8–10°C trở lên.
- Dự báo nhiều mây thấp nhưng ít mây trung và mây cao. Nếu tầng trên cũng kín, bạn chỉ nhận được một màu xám phẳng lì.
Các cung săn mây quen thuộc ở Tây Bắc đều dựa trên công thức này. Trước chuyến đi, nên theo dõi dự báo cho Lào Cai vài ngày liên tiếp thay vì chỉ xem đúng hôm khởi hành, vì biển mây phụ thuộc vào thời tiết của cả đêm trước đó.
Sương sớm ở đồng bằng theo nguyên lý tương tự: trời quang, gió lặng, đất còn ẩm, nhiệt độ hạ chạm điểm sương. Sương thường tan trong vòng 60–90 phút sau khi nắng lên, nên khung giờ chụp rất hẹp.
Dùng dự báo để lên lịch chụp
Một quy trình gọn cho mỗi buổi:
- Xem giờ mọc – lặn của đúng địa phương, rồi trừ lùi 45 phút để tính giờ phải có mặt.
- Đọc lượng mây theo tầng, đừng chỉ nhìn biểu tượng tổng quát. Mây cao rải rác là tin vui, mây thấp kín trời là tin buồn — trừ khi bạn đang đứng trên đỉnh núi để săn biển mây.
- Kiểm tra tầm nhìn và độ ẩm: tầm nhìn tốt cho ảnh phong cảnh nhiều lớp và dãy núi xa; độ ẩm cao về đêm gợi ý khả năng có sương.
- Xem xác suất mưa theo từng giờ: mưa dứt trước hoàng hôn một hai tiếng là kịch bản trong mơ.
- Nhìn hướng và tốc độ gió để đoán mặt nước lặng hay động, và chọn bờ đứng chụp cho khỏi ngược gió cát.
Nếu định chụp bình minh ở bờ biển hướng đông, hãy đối chiếu dự báo Đà Nẵng hoặc thành phố ven biển bạn sắp đến, chú ý lượng mây lúc rạng sáng.
Vài lưu ý thực chiến
- Mang theo tấm áo mưa mỏng cho máy: khoảnh khắc đẹp nhất thường đến ngay sau mưa.
- Ống kính từ phòng lạnh đưa ra trời ẩm sẽ mờ hơi nước 5–10 phút, nên để máy thích nghi trước giờ đẹp.
- Đừng cất máy ngay khi mặt trời khuất: khoảng 10–20 phút sau đó, mây cao mới lên màu rực nhất.
- Trên núi cao, trời lạnh và gió mạnh hơn vùng thấp lân cận, nhớ mang thêm áo và pin dự phòng vì pin tụt rất nhanh khi lạnh.
Ảnh đẹp phần lớn là chuyện có mặt đúng chỗ, đúng lúc. Trước mỗi chuyến đi, hãy xem dự báo thời tiết ngày mai để chọn ngày trời chiều lòng người.