Chăn nuôi gia súc, gia cầm mùa thời tiết khắc nghiệt: Phòng chống rét, chống nóng cho vật nuôi
Người nuôi bò, nuôi heo hay nuôi gà đều biết một điều mà dân văn phòng ít khi để ý: con vật không tự mặc thêm áo khi trời trở lạnh, cũng không biết tìm bóng mát khi nắng gắt. Một đợt rét đậm bất ngờ ở vùng cao có thể khiến cả đàn trâu bò gầy yếu, thậm chí chết rét; một chuỗi ngày nắng nóng kéo dài lại làm gà giảm đẻ, heo bỏ ăn, chậm lớn. Hiểu thời tiết để chủ động chuồng trại, khẩu phần và lịch chăm sóc là kỹ năng sống còn của người chăn nuôi, không chỉ là "kinh nghiệm truyền miệng".
Vì sao vật nuôi nhạy cảm với thời tiết hơn ta tưởng
Gia súc, gia cầm không có khả năng chủ động điều chỉnh môi trường sống như con người. Trâu bò, heo, gà đều có một "vùng nhiệt độ thoải mái" khá hẹp — ngoài khoảng đó, cơ thể chúng phải huy động năng lượng để giữ ấm hoặc hạ nhiệt, kéo theo giảm ăn, giảm tăng trọng, giảm sinh sản và suy yếu hệ miễn dịch. Gia cầm đặc biệt nhạy với nhiệt độ vì diện tích da lông nhỏ, khó thoát nhiệt khi nóng nhưng cũng dễ mất nhiệt khi lạnh, nhất là gà con mới nở. Heo lại gần như không thể đổ mồ hôi để tự làm mát, nên môi trường xung quanh chuồng trại quyết định phần lớn khả năng chống chịu nắng nóng của chúng. Đó là lý do vì sao cùng một mức nhiệt độ, người có thể vẫn thấy dễ chịu nhưng đàn vật nuôi đã bắt đầu stress nhiệt.
Rét đậm, rét hại: nỗi lo lớn nhất của người chăn nuôi vùng cao
Ở các tỉnh miền núi phía Bắc, mỗi khi không khí lạnh tăng cường gây rét đậm, rét hại kéo dài nhiều ngày, nguy cơ lớn nhất là trâu bò thả rông trên nương, không có chuồng che chắn, không đủ thức ăn dự trữ. Cơ thể gia súc lớn tuổi hoặc bê nghé non khi bị lạnh sâu kèm đói sẽ suy kiệt rất nhanh. Người chăn nuôi ở những vùng thường xuyên có rét hại như Lào Cai cần theo dõi sát các đợt không khí lạnh, chủ động đưa vật nuôi về chuồng kín gió, dự trữ rơm khô, cỏ ủ chua và bổ sung thức ăn tinh khi nhiệt độ xuống thấp kéo dài. Với gia cầm, chuồng úm gà con cần có bóng đèn sưởi và che chắn kỹ hướng gió lùa, vì gà con mất nhiệt rất nhanh và dễ chết hàng loạt chỉ sau một đêm rét đậm nếu chuồng trại sơ sài.
Nắng nóng mùa hè: heo, gà, bò sữa "biếng ăn" và giảm năng suất
Ngược lại vào mùa hè, đặc biệt những đợt nắng nóng gay gắt kéo dài ở đồng bằng và miền Trung, vật nuôi lại đối mặt với stress nhiệt theo chiều ngược lại. Heo nái, heo thịt giảm ăn rõ rệt khi nhiệt độ chuồng vượt ngưỡng thoải mái, dẫn tới chậm lớn và giảm khả năng sinh sản. Gà đẻ giảm sản lượng trứng, vỏ trứng mỏng hơn do gà thở gấp để thải nhiệt, làm mất cân bằng khoáng chất trong cơ thể. Bò sữa cũng giảm lượng sữa đáng kể khi nắng nóng kèm độ ẩm cao khiến khả năng thoát nhiệt qua da kém đi. Những ngày nắng đỉnh điểm, chuồng trại thiếu thông thoáng hoặc mật độ nuôi quá dày càng khiến tình trạng này trầm trọng hơn, thậm chí có thể gây chết vật nuôi hàng loạt nếu không có biện pháp làm mát kịp thời.
Mưa bão, ẩm thấp: dịch bệnh rình rập
Không chỉ nhiệt độ cực đoan, những giai đoạn mưa nhiều, độ ẩm cao kéo dài cũng là điều kiện thuận lợi để mầm bệnh phát triển trong chuồng trại. Nền chuồng ẩm ướt, chất thải không thoát kịp làm tăng nguy cơ các bệnh về đường hô hấp, tiêu hóa và ký sinh trùng trên gia súc, gia cầm. Mùa mưa bão còn kèm theo rủi ro ngập úng chuồng trại ở vùng thấp trũng, khiến vật nuôi bị cô lập hoặc cuốn trôi nếu chủ trại không di dời kịp thời khi có cảnh báo mưa lớn. Giai đoạn giao mùa, khi nhiệt độ ngày và đêm chênh lệch lớn, cũng là lúc vật nuôi dễ mắc bệnh nhất do sức đề kháng bị bào mòn bởi sự thay đổi đột ngột của môi trường.
Checklist chuẩn bị chuồng trại theo mùa
Trước mùa rét, người chăn nuôi nên: che kín hướng gió lùa nhưng vẫn giữ thông khí, lót nền chuồng bằng rơm hoặc trấu khô, chuẩn bị đèn sưởi cho gia cầm và vật nuôi non, dự trữ thức ăn thô xanh đủ dùng trong những ngày rét đậm không thể chăn thả. Trước mùa nóng, cần tăng độ thông thoáng mái chuồng, lắp quạt hoặc hệ thống phun sương làm mát, đảm bảo nước uống sạch và đủ vì nhu cầu nước của vật nuôi tăng mạnh khi trời nóng, đồng thời giãn mật độ nuôi để giảm nhiệt tích tụ. Trước mùa mưa bão, nên gia cố mái, rãnh thoát nước quanh chuồng và lên sẵn phương án di dời vật nuôi đến nơi cao ráo nếu khu vực có nguy cơ ngập.
Theo dõi dự báo thời tiết để chủ động ứng phó
Thay vì chờ trời trở lạnh hay nắng gắt rồi mới xoay xở, người chăn nuôi nên hình thành thói quen xem trước dự báo vài ngày tới để chuẩn bị sớm — từ việc mua thêm thức ăn dự trữ, bật sẵn đèn sưởi, cho đến việc hoãn xuất chuồng hay giảm mật độ nuôi tạm thời khi biết trước một đợt thời tiết bất lợi sắp đến. Với đặc thù khí hậu phân hóa rõ rệt theo vùng miền của Việt Nam, việc theo dõi thời tiết của chính khu vực chăn nuôi luôn hữu ích hơn thông tin chung chung. Bạn có thể xem dự báo và cảnh báo thời tiết cập nhật mỗi ngày tại thoitietngaymai.app để chủ động lịch chăm sóc đàn vật nuôi của mình qua từng mùa.