Vì sao "trở trời" khiến bạn đau đầu, mỏi khớp, người mệt mỏi?
Nhiều người trong nhà, nhất là ông bà lớn tuổi, hay nói câu quen thuộc: "Trời sắp trở, xương cốt biết trước cả đài báo". Câu nói vui ấy hóa ra có cơ sở khoa học. Trước mỗi đợt mưa, trước khi không khí lạnh tràn về hay khi độ ẩm tăng vọt, áp suất khí quyển và nhiệt độ thay đổi đủ để nhiều người cảm nhận được bằng chính cơn đau đầu, mỏi khớp hay cảm giác uể oải trong người. Hiện tượng này thường được gọi là "nhạy cảm thời tiết", phổ biến hơn nhiều người nghĩ và hoàn toàn có cách để sống chung nhẹ nhàng hơn.
Vì sao cơ thể "biết trước" khi trời sắp đổi
Áp suất khí quyển là lực mà không khí đè lên mọi vật xung quanh, kể cả cơ thể chúng ta. Bình thường lực này cân bằng với áp lực bên trong khớp, mạch máu và các mô mềm nên ta không cảm nhận được. Nhưng trước một đợt mưa lớn, áp thấp hay không khí lạnh tràn về, áp suất khí quyển thường giảm khá nhanh trong vài giờ đến một, hai ngày. Khi áp suất bên ngoài giảm, các mô trong cơ thể — đặc biệt là dịch khớp và những vùng mô đã tổn thương — có xu hướng giãn nở nhẹ, gây cảm giác căng tức, khó chịu. Cùng lúc đó, độ ẩm tăng cao khiến không khí "nặng" hơn, ảnh hưởng đến tuần hoàn máu và cách cơ thể điều tiết nhiệt, còn nhiệt độ giảm đột ngột làm mạch máu co lại. Ba yếu tố này cộng hưởng chính là lý do nhiều người thấy khó chịu trước khi mưa gió thật sự ập tới, chứ không phải lúc mưa đã rơi. Đây cũng là lý do dân gian hay nói người già, người có vết thương cũ "đoán thời tiết" chuẩn hơn cả bản tin.
Đau nhức xương khớp khi trời trở lạnh hoặc áp thấp
Đây là biểu hiện quen thuộc nhất, đặc biệt với người lớn tuổi, người viêm khớp mạn tính hoặc từng gãy xương, chấn thương cũ. Khi nhiệt độ giảm, cơ và dây chằng quanh khớp co lại, giảm độ đàn hồi; máu lưu thông đến các chi cũng chậm hơn để giữ nhiệt cho cơ quan trung tâm, khiến khớp gối, khớp vai, cột sống dễ cứng và đau mỏi vào sáng sớm. Với người từng chấn thương, mô sẹo quanh vết thương cũ thường nhạy với thay đổi áp suất hơn phần mô lành, nên "vết thương cũ tái đau" mỗi khi trời trở không phải chuyện hoang đường.
Để giảm khó chịu, nên giữ ấm vùng khớp bằng tất, khăn hoặc miếng dán giữ nhiệt thay vì chỉ mặc ấm phần thân; vận động nhẹ nhàng như xoay cổ tay, cổ chân, đi bộ chậm trong nhà để máu lưu thông tốt hơn trước khi ra ngoài; chườm ấm 10-15 phút vào buổi sáng nếu khớp cứng; và tránh ngồi bất động quá lâu trong phòng máy lạnh rồi đột ngột ra ngoài trời se lạnh, vì chênh lệch nhiệt độ đột ngột dễ làm cơn đau nặng hơn. Người có bệnh khớp mạn tính nên trao đổi trước với bác sĩ để có phác đồ giảm đau phù hợp cho những ngày giao mùa, thay vì chỉ chịu đựng.
Đau đầu và cảm giác nặng nề trước khi mưa
Không chỉ khớp, nhiều người còn bị đau đầu âm ỉ hoặc migraine nặng hơn hẳn vào những ngày áp suất giảm nhanh, thường là trước dông hoặc trước một đợt gió mùa tràn về. Cơ chế được cho là liên quan đến sự thay đổi áp lực tác động lên xoang và hệ mạch máu vùng đầu; khi áp suất bên ngoài giảm đột ngột, mạch máu có xu hướng giãn nhẹ, kích thích các dây thần kinh nhạy cảm quanh đầu và gây cảm giác nặng, đau âm ỉ hoặc dữ dội. Độ ẩm cao đi kèm càng khiến cảm giác đầu nặng, khó tập trung rõ hơn.
Người hay bị đau đầu kiểu này nên chú ý uống đủ nước, vì mất nước làm cơn đau dễ khởi phát hơn; hạn chế caffeine và rượu bia vào những ngày oi trước mưa; ngủ đủ giấc và đúng giờ vì thiếu ngủ làm ngưỡng chịu đau giảm rõ rệt; nếu đã biết mình dễ lên cơn migraine, nên chuẩn bị sẵn thuốc theo chỉ định bác sĩ và tránh để bụng đói khi thấy đầu bắt đầu nặng, vì hạ đường huyết cũng làm cơn đau dễ bùng lên hơn.
Mệt mỏi, khó ngủ và tâm trạng uể oải ngày âm u
Trước những đợt mưa dầm hay ngày trời âm u kéo dài, không ít người thấy mình chậm chạp, buồn ngủ ban ngày nhưng lại khó ngủ sâu ban đêm, dễ cáu gắt hoặc kém tập trung. Một phần nguyên nhân đến từ ánh sáng tự nhiên yếu hơn bình thường, ảnh hưởng đến nhịp sinh học và hormone điều hòa giấc ngủ; phần khác đến từ độ ẩm cao khiến cơ thể khó thoát nhiệt, ngủ không sâu giấc dù nhiệt độ không quá nóng. Đây cũng là lý do nhiều người thấy "cả người ì ra" vào những ngày trước bão hoặc trước gió mùa đông bắc tràn về, dù chưa hề mệt vì công việc hay thiếu ngủ.
Cách giảm nhẹ tình trạng này khá đơn giản: mở rèm, ra ban công hoặc hiên nhà vài phút vào buổi sáng để tiếp xúc ánh sáng tự nhiên dù trời âm u; vận động nhẹ như đi bộ, giãn cơ giữa giờ làm việc để tỉnh táo hơn; giữ phòng ngủ thoáng, không quá ẩm, có thể dùng máy hút ẩm nếu cần; và tránh ngủ bù quá nhiều vào ban ngày vì dễ làm rối loạn giấc ngủ ban đêm hơn là giúp ích.
Ai dễ nhạy cảm thời tiết hơn và khi nào nên đi khám
Người lớn tuổi, người có bệnh khớp mạn tính, người hay bị migraine, người từng chấn thương hoặc phẫu thuật, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền tim mạch thường nhạy với thay đổi thời tiết hơn nhóm còn lại. Đa phần các biểu hiện trên chỉ là khó chịu tạm thời, giảm dần khi thời tiết ổn định trở lại sau một, hai ngày. Tuy nhiên nếu đau khớp kèm sưng, nóng, đỏ rõ rệt; đau đầu dữ dội bất thường kèm nôn ói, nhìn mờ; hoặc mệt mỏi kéo dài không cải thiện dù thời tiết đã đẹp trở lại, đó có thể là dấu hiệu của một vấn đề sức khỏe khác chứ không đơn thuần do thời tiết, nên đi khám để được kiểm tra kỹ hơn thay vì tự đoán và tự điều trị kéo dài.
Chủ động hơn nhờ theo dõi dự báo trước vài ngày
Vì các thay đổi áp suất và độ ẩm thường diễn ra trước khi mưa gió thật sự đến, việc theo dõi dự báo vài ngày tới ở khu vực mình sinh sống tại thoitietngaymai.app/vi/thoi-tiet giúp chủ động chuẩn bị hơn: người có khớp yếu có thể giữ ấm sớm hơn một, hai ngày trước khi không khí lạnh về; người hay đau đầu chuẩn bị sẵn thuốc và sắp xếp công việc nhẹ nhàng hơn vào ngày dự báo áp thấp; cả nhà cũng có thể sắp xếp lịch nghỉ ngơi hợp lý thay vì bị động khi cơ thể đã "lên tiếng" trước.
Nhạy cảm thời tiết không phải bệnh lý nghiêm trọng với đa số người, nhưng hiểu đúng cơ chế giúp bạn bớt hoang mang mỗi khi trở trời và biết cách chăm sóc bản thân, người thân lớn tuổi trong nhà đúng lúc hơn. Xem thêm dự báo và các bài viết về thời tiết tại thoitietngaymai.app để chuẩn bị tốt hơn mỗi khi mùa chuyển.