Thời tiết và đôi mắt: Vì sao mùa hè dễ đau mắt đỏ, trời hanh khô lại cay rát, cộm mắt

Cứ đến hè, phòng khám mắt lại đông người tới khám vì đỏ mắt, ngứa mắt, chảy nước mắt sống. Sang mùa hanh khô, nhiều người lại than mắt cay rát, mỏi mắt dù không thức khuya hay dùng điện thoại nhiều hơn bình thường. Ít ai để ý rằng đôi mắt cũng "phản ứng" với thời tiết chẳng kém gì làn da hay khớp xương. Hiểu đúng cơ chế này giúp bạn phòng tránh sớm, thay vì chỉ chữa triệu chứng khi đã khó chịu.

Mùa hè nóng ẩm: vì sao đau mắt đỏ dễ bùng phát

Nhiệt độ cao cộng độ ẩm lớn là môi trường lý tưởng để virus và vi khuẩn gây viêm kết mạc, tức đau mắt đỏ, tồn tại lâu hơn ngoài môi trường và lây lan nhanh hơn. Mùa hè cũng là mùa đi bơi, đi biển, trẻ em nghỉ học tụ tập đông người, trong khi nước hồ bơi đông đúc không phải lúc nào cũng đảm bảo vệ sinh. Trời nóng khiến người ta đổ mồ hôi, ngứa ngáy và vô thức dụi mắt nhiều hơn, đây chính là con đường ngắn nhất để virus, vi khuẩn từ tay xâm nhập vào mắt. Vì thế đau mắt đỏ thường bùng thành từng đợt trong gia đình, lớp học, công sở đúng vào những tuần nóng ẩm cao điểm, chứ không rải đều quanh năm.

Mùa hanh khô: khô mắt, cộm rát, mỏi mắt

Ở miền Bắc, những đợt gió mùa đông bắc mang theo không khí hanh khô làm độ ẩm ngoài trời xuống rất thấp. Không khí khô khiến lớp nước mắt bảo vệ giác mạc bốc hơi nhanh hơn bình thường, mắt mất đi lớp "màng ẩm" tự nhiên nên dễ cộm, rát, đỏ về chiều tối. Ở trong phòng kín bật điều hòa hay máy sưởi cả ngày càng làm tình trạng này nặng thêm, vì không khí nhân tạo trong phòng thường khô hơn cả ngoài trời. Cộng thêm việc nhìn màn hình máy tính, điện thoại liên tục khiến tần suất chớp mắt giảm hẳn, hai yếu tố này cộng hưởng khiến khô mắt trở thành vấn đề phổ biến mỗi mùa hanh khô, kể cả với người trẻ tuổi.

Giao mùa, nồm ẩm: dị ứng mắt, ngứa mắt kéo dài

Thời điểm chuyển mùa, đặc biệt là những đợt nồm ẩm ở miền Bắc, độ ẩm không khí tăng vọt tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển trên tường, rèm cửa, thảm trải sàn trong nhà. Cùng lúc đó, phấn hoa từ cây cối đầu xuân cũng phát tán mạnh trong không khí. Với người có cơ địa dị ứng, đây là combo khiến mắt ngứa, đỏ, chảy nước mắt, thậm chí sưng nhẹ mí mắt kéo dài nhiều ngày. Phản ứng dị ứng này có cơ chế khác hẳn viêm nhiễm do virus hay vi khuẩn, nhưng biểu hiện bên ngoài khá giống nhau nên nhiều người tự ý dùng thuốc nhỏ mắt kháng sinh mà không đỡ, vì căn nguyên không phải là nhiễm trùng.

Nắng gắt, chỉ số UV cao: nguy cơ với giác mạc

Tia UV không chỉ gây hại cho da mà còn có thể làm tổn thương giác mạc và kết mạc nếu mắt tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng gay gắt trong thời gian dài mà không có bảo vệ. Tình trạng viêm giác mạc do tia cực tím tuy ít được nhắc tới ở Việt Nam nhưng hoàn toàn có thể xảy ra với người đi biển, đi phượt, làm việc ngoài trời cả ngày mà không đeo kính. Ánh nắng phản chiếu từ mặt nước, cát biển hay mặt đường nhựa còn làm tăng đáng kể lượng tia UV chiếu vào mắt so với ánh nắng chiếu thẳng. Về lâu dài, việc tiếp xúc UV thường xuyên mà không bảo vệ còn được xem là một trong những yếu tố liên quan đến đục thủy tinh thể và thoái hóa điểm vàng khi lớn tuổi.

Gió, bụi và ô nhiễm không khí: mắt dễ kích ứng bất ngờ

Những ngày gió mạnh, hanh khô thường cuốn theo bụi mịn, phấn hoa, thậm chí cả tro bụi ở khu vực gần công trình xây dựng, khiến mắt cộm, đỏ, chảy nước mắt dù bạn hoàn toàn không có bệnh nền về mắt. Những hôm chất lượng không khí kém, nồng độ bụi mịn cao cũng gây cảm giác tương tự, đặc biệt ở các đô thị lớn vào giờ cao điểm. Người đi xe máy đường dài, shipper, công nhân làm việc ngoài trời là nhóm dễ chịu ảnh hưởng nhất vì mắt tiếp xúc trực tiếp với gió và bụi trong thời gian dài mà ít khi được nghỉ ngơi.

Bảo vệ đôi mắt theo từng kiểu thời tiết

Mỗi kiểu thời tiết cần một cách ứng phó khác nhau. Mùa hè nóng ẩm, hãy rửa tay thường xuyên, hạn chế dụi mắt, không dùng chung khăn mặt hay thuốc nhỏ mắt với người khác, và mang kính bơi khi xuống hồ bơi đông người. Mùa hanh khô, nên dùng nước mắt nhân tạo loại không chứa chất bảo quản, áp dụng quy tắc nhìn xa: cứ khoảng 20 phút nhìn màn hình thì nhìn ra xa 20 giây, và cân nhắc dùng máy tạo ẩm trong phòng điều hòa. Giai đoạn giao mùa, nồm ẩm, nên vệ sinh nhà cửa thường xuyên để hạn chế nấm mốc, hạn chế ra ngoài vào sáng sớm lúc phấn hoa phát tán mạnh, và nếu dị ứng mắt nặng, tái phát nhiều lần thì nên hỏi ý kiến bác sĩ thay vì tự mua thuốc. Những ngày nắng gắt, chỉ số UV cao, kính râm có khả năng chống tia UV thực sự (không chỉ là kính màu cho đẹp) và mũ rộng vành là vật bất ly thân. Những ngày gió bụi, kính bảo hộ hoặc kính chắn gió khi đi xe máy sẽ giúp giảm đáng kể tình trạng cộm, rát mắt giữa đường. Theo dõi độ ẩm, chỉ số UV và chất lượng không khí trên trang dự báo thời tiết trước khi ra ngoài cũng là cách đơn giản để chủ động chuẩn bị thay vì để mắt khó chịu rồi mới loay hoay xử lý.

Khi nào cần đi khám thay vì tự xử lý

Nếu mắt đỏ kéo dài quá vài ngày, có ghèn mủ đặc, sưng đau nhiều hoặc thị lực giảm rõ rệt, đây là dấu hiệu cần đi khám chuyên khoa mắt chứ không nên tự ý dùng thuốc kéo dài. Đau mắt đỏ do virus rất dễ lây trong gia đình và lớp học nếu không cách ly, vệ sinh tay và đồ dùng cá nhân đúng cách, nên phát hiện sớm và điều trị đúng hướng cũng là cách bảo vệ những người xung quanh.

Đôi mắt là bộ phận nhạy cảm nhưng lại thường bị bỏ quên khi nói về ảnh hưởng của thời tiết tới sức khỏe. Chỉ cần vài thói quen đơn giản, đúng thời điểm, bạn hoàn toàn có thể giữ đôi mắt khỏe mạnh quanh năm. Theo dõi dự báo thời tiết mỗi ngày tại thoitietngaymai.app để chủ động chuẩn bị trước khi thời tiết thay đổi.