Thời tiết và nuôi trồng thủy sản: Vì sao ao tôm, lồng cá "sống chết" theo từng cơn mưa, đợt nắng

Với người trồng lúa, thời tiết quyết định mùa vụ. Nhưng với người nuôi tôm, nuôi cá, thời tiết còn khắc nghiệt hơn nhiều: chỉ một cơn mưa trái mùa, một đợt nắng gắt kéo dài hay một cơn gió mạnh bất ngờ cũng có thể khiến cả ao nuôi, cả lồng bè "trắng tay" chỉ sau một đêm. Từ đồng bằng sông Cửu Long đến vùng biển miền Trung, hàng triệu hộ nuôi trồng thủy sản đang phải học cách sống chung với những biến động thời tiết ngày càng khó lường.

Nhiệt độ nước thay đổi nhanh hơn nhiệt độ không khí

Nước có khả năng giữ nhiệt tốt hơn không khí, nhưng ao nuôi thường nông, thường dưới 1,5-2m, nên nhiệt độ nước vẫn biến động khá nhanh theo thời tiết bên ngoài. Vào những ngày nắng gắt kéo dài, nhiệt độ nước mặt ao có thể vượt 33-34°C vào buổi trưa, khiến tôm cá bỏ ăn, stress, dễ nhiễm bệnh. Ngược lại, những đợt không khí lạnh tràn về ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ có thể khiến nhiệt độ nước tụt xuống dưới 18°C chỉ trong một, hai ngày - ngưỡng nguy hiểm với nhiều loài tôm cá nước ấm.

Chênh lệch nhiệt độ giữa tầng nước mặt và đáy ao trong ngày nắng nóng cũng là vấn đề: nước mặt nóng nhanh, nước đáy vẫn mát hơn, tạo ra hiện tượng phân tầng khiến tôm cá bị sốc khi trời đổ mưa và các tầng nước bị xáo trộn đột ngột.

Mưa lớn đột ngột: rủi ro lớn nhất trong ngày

Với ao nuôi tôm nước lợ ở đồng bằng sông Cửu Long hay ao cá nước ngọt, một cơn mưa lớn bất ngờ giữa trưa nắng là tình huống đáng lo nhất. Nước mưa làm độ mặn, độ pH của ao giảm đột ngột, đặc biệt ở lớp nước mặt. Với tôm - loài rất nhạy với thay đổi môi trường - chênh lệch độ mặn chỉ vài phần nghìn trong thời gian ngắn cũng đủ gây sốc, khiến tôm nổi đầu, bơi lờ đờ hoặc chết hàng loạt.

Mưa lớn kéo dài nhiều ngày còn cuốn theo phèn, chất hữu cơ từ bờ ao xuống nước, làm pH tụt nhanh về sáng sớm hôm sau - đúng thời điểm oxy hòa tan trong nước cũng đang ở mức thấp nhất. Đây là lý do nhiều hộ nuôi tôm, cá tra ở An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ đã quen với việc bật quạt nước, sục khí ngay khi trời chuyển mưa thay vì đợi trời mưa xong mới xử lý.

Nắng nóng kéo dài và bài toán thiếu oxy, tảo nở hoa

Nắng nóng không chỉ làm nước ấm lên mà còn thúc đẩy tảo phát triển mạnh. Ban ngày tảo quang hợp, nhả oxy khiến ao có vẻ "khỏe", nhưng đến gần sáng - khi tảo hô hấp ngược và không còn ánh sáng - lượng oxy hòa tan trong ao có thể tụt xuống rất thấp, đúng lúc tôm cá cần oxy nhất. Những đợt nắng nóng gay gắt, ít gió kéo dài nhiều ngày liền là điều kiện lý tưởng để tảo nở hoa, đổi màu nước, gây thiếu oxy cục bộ và có thể khiến tôm cá chết hàng loạt vào rạng sáng dù đêm hôm trước ao vẫn bình thường.

Vì vậy, người nuôi thường theo dõi không chỉ nhiệt độ mà cả tốc độ gió: những ngày lặng gió, oi bức kéo dài là lúc cần tăng cường quạt nước, sục khí, giảm lượng thức ăn để hạn chế ô nhiễm hữu cơ trong ao.

Bão, gió mạnh: mối đe dọa trực tiếp với ao đầm, lồng bè

Nếu mưa nắng ảnh hưởng đến chất lượng nước, thì bão và gió mạnh đe dọa trực tiếp đến sự tồn tại của cả ao nuôi. Sóng lớn, gió giật mạnh có thể đánh vỡ bờ ao, cuốn trôi lưới chắn, khiến tôm cá thoát ra ngoài. Với các vùng nuôi lồng bè trên biển hay trên sông - như tôm hùm, cá bớp ở vùng biển ven bờ, cá lồng trên các hồ thủy điện - gió mạnh và sóng lớn có thể làm lồng bè bị lật, đứt neo, trôi dạt hàng chục cây số, thiệt hại gần như không thể cứu vãn.

Nước dâng do bão cũng là rủi ro ít được nhắc đến: mực nước biển dâng cao bất thường trong bão có thể tràn qua bờ ao, làm thay đổi đột ngột độ mặn hoặc cuốn tôm cá ra biển. Đây là lý do trước mỗi mùa mưa bão, các hộ nuôi ở vùng ven biển thường gia cố bờ ao, hạ thấp mực nước lồng bè và di chuyển lồng vào khu vực kín gió nếu có thể.

Theo dõi thời tiết mỗi ngày: thói quen không thể bỏ qua

Khác với cây trồng có thể chịu đựng được một vài ngày thời tiết bất lợi, tôm cá phản ứng với thay đổi môi trường trong vài giờ, thậm chí vài chục phút. Vì vậy, người nuôi trồng thủy sản hiện nay thường xem dự báo thời tiết như một phần công việc hằng ngày, không chỉ để biết hôm nay có mưa hay không mà để chủ động: bật quạt nước trước khi nắng lên đỉnh điểm, sục khí trước khi mưa lớn xảy ra, hay quyết định có nên thu hoạch sớm trước khi áp thấp nhiệt đới đổ bộ hay không.

Ở những vùng nuôi trồng thủy sản trọng điểm như Cần Thơ, An Giang hay Khánh Hòa - nơi nghề nuôi tôm hùm lồng bè phát triển mạnh - việc cập nhật dự báo gió, sóng và mưa theo giờ càng quan trọng, bởi chỉ một thay đổi thời tiết nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến hàng tấn tôm cá đang nuôi.

Một vài lưu ý thực tế cho người nuôi

• Đo nhiệt độ, pH nước vào cả sáng sớm và giữa trưa để phát hiện sớm biến động bất thường.
• Chuẩn bị sẵn quạt nước, máy sục khí và có phương án chạy máy phát điện dự phòng khi mất điện lúc trời xấu.
• Với ao gần bờ sông, biển, nên theo dõi thêm bản tin triều cường bên cạnh dự báo mưa, gió.
• Trước mùa mưa bão, gia cố bờ ao, hạ mực nước lồng bè và chuẩn bị lưới chắn dự phòng.
• Không chủ quan với những ngày trời đẹp, lặng gió kéo dài - đó thường là điều kiện thuận lợi để tảo nở hoa và oxy tụt sâu vào ban đêm.

Nuôi trồng thủy sản là nghề gắn chặt với thời tiết hơn bất kỳ ngành nào khác. Một bản tin dự báo được xem đúng lúc, một quyết định bật quạt nước sớm vài giờ, đôi khi là ranh giới giữa một vụ mùa bội thu và một ao nuôi trắng tay. Bạn có thể theo dõi dự báo thời tiết theo giờ, theo ngày ngay tại thoitietngaymai.app để chủ động hơn trong việc chăm sóc ao nuôi của mình.