Mưa lớn và ngập lụt: những kỹ năng an toàn ai cũng cần biết
Mỗi mùa mưa, cảnh cũ lại lặp lại: phố biến thành sông, xe chết máy hàng loạt, đồ đạc nổi lềnh bềnh trong nhà. Ngập lụt không chỉ phiền toái mà thực sự nguy hiểm, từ điện giật trong nước ngập tới lũ quét ập xuống trong vài phút ở vùng núi. Dưới đây là những kỹ năng an toàn thiết thực nhất giúp gia đình bạn chủ động trước mưa lớn.
Vì sao ngập đô thị ngày càng nặng?
Vì sao ngày xưa mưa to không ngập như bây giờ? Vì đô thị đã thay đổi nhanh hơn hệ thống thoát nước rất nhiều.
Thứ nhất là bê tông hóa. Ao hồ, ruộng trũng, sân vườn — những "miếng bọt biển" hút nước mưa tự nhiên — dần nhường chỗ cho nhà cửa, đường nhựa. Nước không còn chỗ thấm, dồn hết vào những tuyến cống thiết kế từ hàng chục năm trước cho một thành phố nhỏ hơn bây giờ nhiều lần.
Thứ hai, mưa cực đoan xuất hiện dày hơn. Những trận mưa "trút nước" trong thời gian ngắn ngày càng thường gặp; khi lượng mưa của cả ngày đổ xuống chỉ trong một giờ, hệ thống thoát nước tốt đến mấy cũng khó tiêu kịp.
Thứ ba là rác và lấn chiếm dòng chảy: túi nilon bịt miệng cống, kênh rạch bị san lấp hoặc thu hẹp. Các đô thị thấp ven sông, ven biển như TP.HCM hay Cần Thơ còn chịu thêm triều cường — mưa lớn trùng lúc triều lên thì nước trong phố gần như không có lối thoát. Ở Hà Nội, dông mạnh chiều tối hay rơi đúng giờ tan tầm, khiến đường về nhà thêm gian nan.
Đi xe qua đường ngập: rủi ro lớn hơn bạn nghĩ
Sai lầm phổ biến nhất mùa mưa là cố chạy xe qua đoạn ngập vì "thấy người khác đi được". Vài điều cần khắc cốt ghi tâm:
- Nước sâu hai mươi đến ba mươi phân đủ làm chết máy xe máy và khiến ô tô con chao đảo; nước xiết ngang bắp chân có thể xô ngã cả người lẫn xe.
- Mặt nước phẳng lặng che giấu ổ gà, hố ga mất nắp, dải phân cách. Không nhìn thấy mặt đường thì đừng đi qua.
- Với ô tô, nước tràn vào họng hút gió gây thủy kích — hỏng động cơ rất nặng và tốn kém. Xe chết máy giữa vùng ngập thì tuyệt đối không đề nổ lại, hãy gọi cứu hộ.
- Buộc phải qua chỗ ngập nông bằng xe máy: về số thấp, giữ đều ga, đi giữa làn (thường là chỗ cao nhất) và tránh xa ô tô để không hứng sóng nước.
Nguyên tắc vàng gói trong bốn chữ: quay đầu, đừng liều. Trễ hẹn luôn rẻ hơn sửa xe, và không cuộc hẹn nào đáng đổi bằng tính mạng.
Điện giật: hiểm họa vô hình trong nước ngập
Điện là mối nguy ít được để ý nhưng gây những tai nạn thương tâm nhất mùa mưa: chỉ một trụ đèn rò điện hay sợi dây đứt rơi xuống, cả vùng nước xung quanh lập tức thành cái bẫy.
- Khi lội nước, tránh xa cột điện, trạm biến áp, tủ điện công cộng, kể cả khi chúng trông bình thường.
- Trong nhà, việc đầu tiên khi nước tràn vào là ngắt cầu dao tổng, thao tác bằng tay khô và đứng chỗ khô ráo; cầu dao đã ngập thì đừng lội vào, hãy gọi điện lực.
- Rút phích cắm, kê cao thiết bị điện trước khi nước tới; ổ cắm âm tường ở vị trí thấp là điểm hay bị bỏ quên nhất.
- Nước rút rồi cũng đừng vội đóng điện lại: dây dẫn, thiết bị ẩm cần hong khô và tốt nhất nhờ thợ điện kiểm tra trước.
Thấy người bị điện giật trong nước, đừng lao vào kéo kẻo thành nạn nhân tiếp theo: hãy ngắt nguồn điện trước, hoặc dùng vật khô cách điện như cây gỗ để tách nạn nhân ra, rồi gọi cấp cứu ngay.
Lũ quét và sạt lở ở vùng núi
Khác với ngập đô thị dâng chậm, lũ quét ập đến trong vài phút, cuốn phăng mọi thứ trên đường đi. Sạt lở cũng vậy: cả sườn đồi có thể đổ sụp sau nhiều giờ mưa lớn, thậm chí khi trời đã tạnh vì đất ngậm no nước.
Dấu hiệu cần cảnh giác: mưa to kéo dài ở thượng nguồn dù nơi bạn đứng không mưa; nước suối đột ngột đục và dâng nhanh; tiếng ầm ì bất thường từ phía núi; sườn đồi, tường nhà nứt mới; nước giếng bỗng vẩn đục.
Ở vùng nguy cơ, không cắm trại hay ngủ qua đêm ở lòng suối cạn, bãi bồi ven suối; mưa lớn kéo dài thì đưa người già, trẻ nhỏ lên chỗ cao trước khi trời tối, đừng đợi "xem tình hình". Ban đêm nguy hiểm nhất vì khó quan sát và khó chạy kịp.
Chuẩn bị trước mùa mưa: làm một lần, yên tâm cả mùa
Phòng luôn rẻ hơn chống. Hãy dành một buổi cuối tuần trước mùa mưa cho những việc sau:
- Khơi thông máng xối, rãnh thoát nước quanh nhà; kiểm tra mái, vá chỗ dột.
- Hỏi mức ngập những năm trước của khu mình để biết cần kê đồ cao bao nhiêu; sắm sẵn bao cát hoặc tấm chắn nước cho cửa.
- Lắp aptomat chống rò điện nếu chưa có; nhà hay ngập thì nâng ổ cắm tầng trệt lên cao.
- Soạn túi khẩn cấp: đèn pin, sạc dự phòng, thuốc men, giấy tờ trong túi chống nước, nước uống và đồ ăn khô đủ vài ngày.
- Thống nhất điểm hẹn và cách liên lạc nếu cả nhà thất lạc khi sơ tán; lưu sẵn số cứu hộ địa phương.
- Tập thói quen xem dự báo mỗi tối: biết trước trận mưa lớn vài giờ là đủ để kê đồ, gửi xe chỗ cao và tránh ra đường lúc đỉnh ngập.
Khi nhà bắt đầu ngập: xử lý theo thứ tự
Giữ bình tĩnh và làm theo thứ tự. Một, ngắt cầu dao tổng ngay khi nước mấp mé. Hai, người trước của sau: đưa trẻ nhỏ, người già lên tầng cao hoặc nhà cao hơn. Ba, kê cao tài sản, chặn cửa bằng bao cát. Bốn, theo dõi cảnh báo địa phương bằng điện thoại đã sạc đầy. Năm, nước dâng nhanh thì rời đi sớm theo hướng dẫn sơ tán — đừng ở lại giữ đồ, tài sản có thể mua lại.
Sau khi nước rút
Nước rút chưa phải hết nguy hiểm. Dọn bùn càng sớm càng tốt vì bùn khô rất khó cạo. Đeo găng tay, đi ủng khi dọn dẹp — nước ngập là hỗn hợp nước thải và vi khuẩn, vết xước nhỏ cũng có thể nhiễm trùng. Ăn chín uống sôi, cảnh giác các bệnh sau lũ như tiêu chảy, đau mắt đỏ, nước ăn chân. Kiểm tra hệ thống điện, bình gas trước khi dùng lại; xe bị ngập thì đừng thử nổ máy, hãy đưa thẳng đến xưởng.
Trước mỗi đợt mưa lớn, hãy dành một phút xem dự báo thời tiết tỉnh thành nơi bạn ở để chủ động kê đồ, chọn lộ trình và giữ an toàn cho cả gia đình.