Nhiệt độ mặt nước biển và bão: Vì sao có những cơn bão tăng cấp thần tốc?

Nhiều người từng thắc mắc: hôm qua bản tin còn gọi là áp thấp nhiệt đới với sức gió khiêm tốn, vậy mà chỉ sau một đêm, nó đã được nâng cấp thành bão mạnh, gió giật dữ dội. Bí mật đằng sau sự thay đổi chóng mặt này không nằm ở bầu khí quyển, mà nằm ngay dưới mặt biển - nơi nhiệt độ nước đóng vai trò như "bình nhiên liệu" nuôi sống cơn bão.

Nước biển ấm là nhiên liệu của bão

Bão nhiệt đới về bản chất hoạt động như một cỗ máy nhiệt khổng lồ. Không khí ẩm bốc lên từ mặt biển ấm, hơi nước ngưng tụ thành mây dông và giải phóng ra một lượng nhiệt ẩn rất lớn. Chính lượng nhiệt này làm không khí bên trong cơn bão nóng lên, nhẹ đi và bốc lên nhanh hơn, kéo theo gió từ xung quanh hút vào tâm bão càng lúc càng mạnh, tạo thành vòng xoáy đặc trưng.

Để guồng máy này hoạt động, biển cần đạt một ngưỡng nhiệt độ tối thiểu, thường được xem là khoảng 26-27 độ C, và không chỉ ở lớp nước mặt mà còn phải "ấm sâu" xuống vài chục mét bên dưới. Nếu lớp nước ấm quá mỏng, chính cơn bão khi khuấy động mặt biển sẽ kéo nước lạnh từ tầng sâu trồi lên, tự cắt đứt nguồn năng lượng của mình. Ngược lại, nếu bão di chuyển trên một vùng biển vừa ấm vừa sâu, nguồn nhiên liệu gần như không cạn, tạo điều kiện để bão mạnh lên liên tục.

Vì sao có cơn bão "tăng cấp thần tốc"

Trong khí tượng, hiện tượng bão mạnh lên rất nhanh trong thời gian ngắn - sức gió có thể tăng thêm vài chục km/h chỉ trong khoảng 24 giờ - được gọi là tăng cấp thần tốc. Đây là một trong những kịch bản đáng lo ngại nhất với cả người dự báo lẫn người dân vùng ảnh hưởng, vì nó để lại rất ít thời gian chuẩn bị.

Nhiệt độ nước biển cao chỉ là một trong nhiều điều kiện cần. Bão tăng cấp thần tốc thường xảy ra khi nhiều yếu tố cùng hội tụ: nước biển ấm và sâu, độ đứt gió theo chiều thẳng đứng (chênh lệch hướng và tốc độ gió giữa các tầng khí quyển) ở mức thấp để hoàn lưu bão không bị xé lệch, độ ẩm không khí tầng giữa cao để duy trì mây dông, và bản thân cấu trúc bão đã đủ tổ chức để tận dụng hiệu quả nguồn năng lượng sẵn có. Thiếu một trong các yếu tố này, dù biển có ấm đến đâu, bão cũng khó mạnh lên đột biến.

Vì sao Biển Đông dễ khiến bão mạnh lên khi đến gần Việt Nam

Biển Đông là một vùng biển tương đối kín, nông và hấp thụ nhiệt tốt. Vào mùa mưa bão, từ khoảng tháng 6 đến tháng 11, nhiệt độ mặt nước ở đây thường xuyên duy trì quanh ngưỡng 28-30 độ C - cao hơn hẳn mức tối thiểu để bão hình thành và phát triển. Vì diện tích không quá rộng như các đại dương lớn, một cơn bão đi qua Biển Đông có thể duy trì được nguồn nhiệt ổn định trong suốt hành trình, thay vì phải băng qua những mảng nước lạnh xen kẽ như ở ngoài khơi.

Đây cũng là lý do vì sao không ít cơn bão khi tiến gần bờ biển Việt Nam vẫn tiếp tục mạnh lên, thậm chí mạnh thêm một cấp ngay trước khi đổ bộ, thay vì suy yếu dần như nhiều người vẫn nghĩ. Với các tỉnh ven biển từ Bắc vào Nam, đặc biệt khu vực miền Trung và Bắc Bộ nơi bão thường đổ bộ trực tiếp, việc theo dõi sát diễn biến trong 24-48 giờ trước khi bão vào bờ là rất quan trọng, vì tình huống có thể thay đổi nhanh hơn dự kiến ban đầu.

Điều gì khiến bão suy yếu

Ngược lại với quá trình mạnh lên, bão sẽ yếu đi khi nguồn năng lượng từ biển bị cắt giảm. Một cơn bão di chuyển chậm hoặc đứng yên lâu tại một vị trí sẽ tự khuấy trộn mặt biển, kéo nước lạnh từ tầng sâu trồi lên ngay bên dưới đường đi của chính nó - hiện tượng này gọi là "vệt nước lạnh". Khi đó, dù bầu trời phía trên vẫn còn nhiều mây, cơn bão đã mất dần "nhiên liệu" và giảm cường độ.

Bão cũng suy yếu nhanh khi đổ bộ vào đất liền, vì lúc này nguồn hơi ẩm từ biển bị cắt đứt, đồng thời ma sát với địa hình đồi núi, nhà cửa, cây cối làm phá vỡ cấu trúc hoàn lưu vốn cần sự đối xứng để duy trì sức mạnh. Đây là lý do các bản tin thường ghi nhận bão giảm cấp khá nhanh sau khi vào sâu trong đất liền, dù mưa lớn và gió giật vẫn có thể kéo dài thêm nhiều giờ sau đó.

Người dân ven biển nên rút ra điều gì

Hiểu cơ chế này giúp tránh một tâm lý chủ quan khá phổ biến: thấy bản tin ban đầu chỉ báo áp thấp nhiệt đới hoặc bão cấp nhẹ nên nghĩ rằng còn nhiều thời gian và mức độ ảnh hưởng sẽ không đáng kể. Trên thực tế, nếu cơn bão đang di chuyển qua vùng biển ấm và các điều kiện khí quyển thuận lợi, cường độ có thể thay đổi rất nhanh chỉ trong một, hai ngày.

Với các hộ gia đình, tàu thuyền và người dân sinh sống ở khu vực ven biển, nên hình thành thói quen theo dõi cập nhật thời tiết mỗi vài giờ khi có tin bão gần bờ, thay vì chỉ xem một lần rồi yên tâm. Việc chằng chống nhà cửa, neo đậu tàu thuyền, chuẩn bị lương thực và các vật dụng cần thiết nên được thực hiện sớm, ngay khi có tin áp thấp nhiệt đới hình thành gần Biển Đông, thay vì đợi đến khi bão đã mạnh mới hành động. Người dân tại các tỉnh thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão như Đà Nẵng có thể chủ động xem thêm dự báo thời tiết địa phương để nắm diễn biến sát với khu vực mình sinh sống.

Nhìn chung, nhiệt độ mặt nước biển là một trong những "chìa khóa" quan trọng giúp lý giải vì sao có cơn bão âm thầm suy yếu trên biển, trong khi có cơn bão khác lại bất ngờ mạnh vọt ngay trước khi đổ bộ. Theo dõi đều đặn dự báo thời tiết trong mùa mưa bão, kết hợp với việc chuẩn bị sớm, luôn là cách chủ động nhất để bảo vệ an toàn cho bản thân và gia đình. Xem thêm dự báo và cảnh báo thời tiết mới nhất tại thoitietngaymai.app.