Sương mù và an toàn giao thông: lái xe mùa sương trên đường đèo, cao tốc và sông nước

Vì sao sương mù nguy hiểm hơn ta tưởng

Sương mù về bản chất là một đám mây nằm sát mặt đất: vô số hạt nước li ti khiến tầm nhìn giảm xuống dưới một cây số, có lúc chỉ còn vài chục mét. Điều đáng sợ là tầm nhìn thay đổi đột ngột theo từng đoạn đường: vừa thoáng đãng, qua một khúc cua đã trắng xóa. Sương còn làm mặt đường ẩm trơn, kính xe mờ hơi nước, ánh đèn bị tán xạ, và khiến ta ước lượng sai cả khoảng cách lẫn tốc độ của xe ngược chiều.

Những loại sương mù hay gặp ở Việt Nam

Mỗi loại sương hình thành một kiểu và tan một kiểu:

• Sương mù bức xạ: hình thành trong đêm quang mây, lặng gió, khi mặt đất tỏa nhiệt mạnh làm lớp không khí sát đất lạnh đi. Đây là loại sương sáng sớm quen thuộc ở đồng bằng, thung lũng, ven sông; thường tan khi nắng lên giữa buổi.
• Sương mù bình lưu: khối không khí ẩm và ấm tràn qua bề mặt lạnh hơn, hay gặp cuối đông – đầu xuân ở miền Bắc, đi cùng mưa phùn, nồm ẩm; có thể duy trì cả ngày lẫn đêm, không "đợi nắng là tan".
• Sương mù vùng núi và đèo: không khí ẩm bị đẩy lên theo sườn núi, lạnh đi và ngưng tụ — thực chất là mây phủ ngang đường đèo. Đặc sản của các cung đèo Tây Bắc, Đông Bắc và miền Trung; dày mỏng thay đổi rất nhanh theo từng khúc cua.
• Sương trên mặt nước: sáng sớm mùa lạnh, hơi nước bốc lên từ mặt sông, hồ, cửa biển ấm hơn không khí — quen thuộc với người đi đò sớm miệt sông nước.

Mùa nào nhiều sương mù nhất?

Ở miền Bắc, mùa sương kéo dài từ khoảng cuối thu đến đầu xuân. Những đêm rét, trời quang, gió lặng là "công thức" cho sương bức xạ dày đặc vào sáng hôm sau ở Hà Nội và đồng bằng Bắc Bộ; còn giai đoạn nồm ẩm cuối đông lại là mùa của sương bình lưu kèm mưa phùn dai dẳng. Vùng núi cao như Sa Pa, Tam Đảo, Đà Lạt gần như có sương quanh năm, nhất là sáng sớm và chiều tối. Miền Trung và Tây Nguyên hay gặp sương ở thung lũng sau những đợt mưa. Nam Bộ ít sương hơn, nhưng sáng sớm đầu năm vẫn có thể gặp sương trên sông rạch miền Tây.

Quy tắc vàng khi lái ô tô trong sương

• Đèn cốt cộng đèn sương mù — tuyệt đối không bật đèn pha. Chùm pha chiếu cao bị hạt nước phản xạ ngược, tạo "bức tường trắng" làm chính bạn lóa mắt. Đèn cốt chiếu thấp, luồn dưới lớp sương; đèn sương mù sau giúp xe phía sau nhận ra bạn. Cũng đừng chỉ chạy đèn ban ngày: loại đèn này thường không sáng đuôi xe.
• Chạy chậm theo nguyên tắc "nhìn tới đâu, chạy tới đó": nếu chỉ thấy rõ 50 mét, tốc độ phải đủ để dừng hẳn trong 50 mét ấy.
• Giữ khoảng cách gấp đôi, gấp ba bình thường. Đừng bám sát đèn hậu xe trước — nếu xe trước phanh gấp, bạn gần như không kịp phản ứng.
• Lấy vạch kẻ bên phải làm chuẩn, tránh nhìn vạch tim đường kẻo vô thức lấn làn ngược chiều.
• Không vượt xe, hạn chế chuyển làn; ở khúc cua khuất có thể dùng còi nhắc sự hiện diện của mình.
• Bật sấy kính và gạt mưa: sương làm kính mờ cả trong lẫn ngoài.
• Nếu sương quá dày, tìm điểm dừng an toàn cách xa làn xe chạy — trạm dừng nghỉ, bãi đất rộng — bật đèn cảnh báo và chờ sương loãng. Tuyệt đối không dừng giữa lòng đường.

Đường đèo mùa sương: cẩn trọng gấp đôi

Trên các cung đèo vùng cao như Lào Cai, sương thực chất là mây, nên có thể đặc quánh ở khúc này mà loãng hẳn ở khúc kế tiếp. Kinh nghiệm: đổ đèo bằng số thấp để hãm tốc bằng động cơ thay vì rà phanh liên tục trên mặt đường ẩm trơn; vào cua rộng và dứt khoát trong làn của mình, không cắt cua vì xe ngược chiều hiện ra rất muộn trong sương; chú ý người đi bộ, xe máy, gia súc ven đường — những "chướng ngại" không có đèn. Sương kèm mưa phùn còn che khuất đất đá sạt xuống mặt đường. Nếu tầm nhìn chỉ còn vài mét, đừng cố: dừng ở điểm an toàn — trên núi, sương thường mỏng bớt khi nắng lên.

Trên cao tốc: mối nguy va chạm liên hoàn

Tốc độ cao cộng tầm nhìn kém là công thức của va chạm liên hoàn. Ngay khi thấy dải sương phía trước, hãy chủ động giảm tốc từ từ, tránh phanh gấp khiến xe sau dồn toa. Muốn đi chậm hẳn, chuyển về làn sát bên phải. Không dừng trên làn khẩn cấp để "chờ sương tan" — đó là vị trí dễ bị đâm từ phía sau nhất; khi buộc phải dừng vì sự cố, bật đèn cảnh báo, đặt biển phản quang và rời hẳn ra sau hộ lan. Nếu dự báo có sương dày trên tuyến, cân nhắc xuất phát muộn hơn hoặc đi quốc lộ với tốc độ thấp.

Đường thủy: sương dày thì đừng rời bến

Trên sông và ven biển, sương khiến tàu thuyền không thấy nhau, không thấy phao tiêu báo luồng, trong khi phần lớn ghe đò nhỏ không có radar:

• Đò ngang, thuyền nhỏ: không rời bến khi sương còn dày; hành khách mặc áo phao đầy đủ.
• Tránh cắt ngang luồng tàu lớn; tàu hàng có trớn rất dài, gần như không thể dừng kịp.
• Tàu cá, tàu vận tải: giảm tốc, tăng người cảnh giới, phát tín hiệu âm thanh đều đặn theo quy định.
• Nghe dự báo trước khi ra khơi; sớm mai ven bờ lặng gió, sương dày là lúc dễ chủ quan nhất.

Đi bộ, xe máy buổi sớm trong sương

Người đi xe máy chịu thiệt kép: vừa khó thấy đường, vừa khó được người khác thấy. Hãy bật đèn cốt (không bật pha), đi chậm, hạn chế vượt; kính mũ bảo hiểm dễ mờ hơi nước nên hé kính hoặc lau thường xuyên; mặc áo sáng màu, có phản quang; đeo găng ấm vì tay cóng phanh kém chính xác. Người đi bộ, tập thể dục sớm nên chọn đồ sáng màu, đi trên vỉa hè, sang đường đúng nơi có đèn — trong sương, tài xế gần như không thấy bạn từ xa. Trẻ vùng cao đi học sớm nên có chi tiết phản quang trên áo, cặp sách. Ở đô thị, sương quyện khói bụi khiến không khí kém trong lành; hôm trời mù đặc, hãy giảm tập luyện ngoài trời.

Trước mỗi chuyến đi mùa sương

Một phút chuẩn bị đáng giá cả hành trình: kiểm tra đèn cốt, đèn sương mù, gạt mưa, phanh; sắp xếp lộ trình tránh khung giờ sương dày nhất, thường là trước 8–9 giờ sáng; báo lộ trình cho người thân nếu đi đèo dài. Và quan trọng nhất, hãy xem dự báo thời tiết ngày mai trước khi xuất phát — biết trước đêm nay quang mây lặng gió hay nồm ẩm kéo dài, bạn sẽ đoán được sáng mai màn sương chờ mình trên đường dày đến mức nào.