Vì sao một cơn bão có nhiều tên? Cách Việt Nam đánh số và thế giới đặt tên bão
Mỗi mùa bão, không ít người xem bản tin trong nước thấy nhắc đến "bão số 3", rồi lướt sang một trang dự báo quốc tế lại thấy một cái tên nghe hoàn toàn khác, na ná tên người. Không hiếm người tự hỏi đây có phải hai cơn bão riêng biệt hay chỉ là một. Thực ra, một cơn bão có thể mang đồng thời nhiều "danh xưng" vì thế giới đang chạy song song nhiều hệ thống đặt tên và đánh số khác nhau, mỗi hệ thống phục vụ một mục đích riêng. Hiểu được nguyên tắc này giúp bạn đọc tin bão nhanh và chính xác hơn, nhất là khi cùng lúc theo dõi nhiều nguồn để biết cơn bão có ảnh hưởng đến khu vực mình hay không.
Vì sao một cơn bão có thể có nhiều tên gọi
Một cơn bão hình thành trên Tây Bắc Thái Bình Dương thường được nhiều bên cùng theo dõi: cơ quan khí tượng của quốc gia nơi bão có khả năng đổ bộ, các trung tâm dự báo khu vực, và đôi khi cả cơ quan của một nước khác nếu đường đi của bão cắt qua vùng biển họ phụ trách. Mỗi bên có cách gọi riêng theo quy ước của mình, nên cùng một cơn bão vật lý có thể xuất hiện dưới hai, thậm chí ba tên gọi khác nhau trên các bản tin khác nhau, tùy nguồn bạn đang xem là trong nước hay quốc tế. Đây không phải sự nhầm lẫn của người đưa tin, mà là đặc điểm vốn có của hệ thống theo dõi bão toàn cầu.
Cách Việt Nam gọi bão bằng số
Ở trong nước, bão thường được gọi bằng số thứ tự trong năm, ví dụ "bão số 1", "bão số 2"... Cách đánh số này khá đơn giản: cơn bão nào ảnh hưởng trực tiếp đến vùng biển và đất liền Việt Nam trong năm sẽ được đánh số theo đúng thứ tự thời gian xuất hiện, bắt đầu đếm lại từ số 1 vào đầu mỗi năm dương lịch. Vì vậy, "bão số 5" của một mùa bão ở Việt Nam không nhất thiết trùng với số thứ tự mà các nguồn quốc tế gán cho cùng cơn bão đó, do phạm vi theo dõi và cách đếm khác nhau. Có năm bão ít, số thứ tự dừng lại sớm; có năm bão dồn dập, số thứ tự có thể lên đến hai chữ số. Ưu điểm lớn nhất của cách gọi bằng số là dễ nhớ, dễ tra cứu theo trình tự thời gian, và không đòi hỏi người đọc phải nhớ một cái tên xa lạ, khó phát âm.
Danh sách tên quốc tế: một bảng tên dùng chung nhiều nước
Song song với cách đánh số riêng của từng quốc gia, khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương và Biển Đông còn dùng một danh sách tên bão chung, được nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương cùng xây dựng và đóng góp. Mỗi thành viên gửi một số tên theo ngôn ngữ của mình, ghép lại thành một danh sách dài lên đến hàng trăm cái tên, xoay vòng sử dụng lần lượt và phải mất nhiều năm mới quay lại đúng tên cũ. Việt Nam cũng là một trong những nước đóng góp tên vào danh sách này, nên thỉnh thoảng bạn sẽ thấy một cơn bão mang tên thuần Việt xuất hiện trên bản tin quốc tế. Tên được dùng lần lượt theo thứ tự cố định đã sắp xếp sẵn, không phải chọn ngẫu nhiên hay đặt theo mức độ nguy hiểm dự kiến, nên một cái tên nghe nhẹ nhàng vẫn có thể gắn với một cơn bão mạnh.
Vì sao có nơi lại dùng thêm một tên khác nữa
Một số quốc gia và vùng lãnh thổ trong khu vực còn duy trì thêm một danh sách tên nội bộ của riêng mình, áp dụng cho bất kỳ cơn bão nào đi vào vùng biển họ phụ trách theo dõi, bất kể cơn bão đó đã có tên quốc tế hay chưa. Đó là lý do vì sao cùng một cơn bão, khi đi qua vùng biển của những nơi này, có thể xuất hiện thêm một tên gọi thứ ba trên bản tin địa phương, khác cả tên quốc tế lẫn số thứ tự mà Việt Nam đang dùng. Với người đọc ở xa, việc thấy ba cái tên cho cùng một cơn bão trong vài ngày dễ gây cảm giác như đang có nhiều cơn bão hoạt động cùng lúc, dù thực chất chỉ là một.
Tên bão có thay đổi khi bão mạnh lên hay suy yếu không?
Một điểm nhiều người hay nhầm là nghĩ tên hoặc số hiệu của bão sẽ đổi theo cường độ. Thực tế, một khi đã được đặt tên hoặc đánh số, cơn bão giữ nguyên danh xưng đó xuyên suốt vòng đời, kể cả khi mạnh lên thành siêu bão hay suy yếu xuống thành áp thấp nhiệt đới rồi tan dần. Điều thay đổi là các tính từ mô tả cấp độ đi kèm, chứ không phải cái tên hay con số. Nhờ vậy, người theo dõi tin có thể lần theo diễn biến của một cơn bão từ lúc hình thành đến lúc tan mà không lo bị đổi tên giữa chừng.
Khi nào một cái tên bị loại khỏi danh sách
Trong hệ thống tên quốc tế, nếu một cơn bão gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về người và tài sản, quốc gia chịu ảnh hưởng nặng có thể đề nghị "rút" tên đó khỏi danh sách đang xoay vòng, tương tự cách một số hệ thống đặt tên bão khác trên thế giới vẫn áp dụng. Tên bị rút sẽ không được dùng lại cho bất kỳ cơn bão nào trong tương lai, và một tên mới cùng ngôn ngữ sẽ được chọn để thay vào đúng vị trí đó trong danh sách. Vì vậy, nếu để ý kỹ qua nhiều năm, bạn sẽ thấy danh sách tên bão không hoàn toàn cố định mà có những thay đổi nhỏ theo thời gian.
Mẹo đọc tin bão cho đúng khi theo dõi nhiều nguồn
Khi một cơn bão đang hoạt động, cách thực tế nhất để không bị rối là chọn một mốc cố định làm trục chính để đối chiếu, chẳng hạn dùng số thứ tự trong nước làm mốc quen thuộc, rồi ghi chú thêm tên quốc tế nếu cần so sánh với nguồn khác. Khi xem tin từ nhiều nơi cùng lúc, hãy chú ý đến thời điểm bản tin được đăng và vị trí tâm bão được nêu cụ thể, thay vì chỉ dựa vào tên gọi để đối chiếu, vì tọa độ và mốc thời gian luôn là thứ ít gây nhầm lẫn nhất giữa các nguồn. Với những cơn bão có khả năng ảnh hưởng đến khu vực mình sinh sống, việc theo dõi đều đặn diễn biến qua một trang dự báo cập nhật liên tục sẽ đáng tin hơn nhiều so với chỉ đọc một bản tin duy nhất rồi ngừng theo dõi, bởi vị trí và cường độ bão có thể thay đổi khá nhanh chỉ sau vài giờ.
Hiểu cách đặt tên và đánh số bão không giúp bạn dự đoán đường đi của bão chính xác hơn, nhưng giúp bạn đọc đúng bản tin, tránh hoang mang khi thấy nhiều tên gọi cho cùng một hiện tượng, và biết nên tập trung theo dõi thông tin nào là quan trọng nhất trong mỗi bản tin: vị trí tâm bão, cường độ gió và hướng di chuyển dự kiến. Trong mùa bão, hãy giữ thói quen kiểm tra thời tiết khu vực mình thường xuyên tại thoitietngaymai.app để cập nhật diễn biến kịp thời và chủ động ứng phó khi cần.