Mùa bão Biển Đông: cẩm nang chuẩn bị an toàn cho cả gia đình

Cứ đến giữa năm, bản tin về xoáy thuận nhiệt đới trên Biển Đông lại dày lên. Với đường bờ biển dài hơn 3.000 km, Việt Nam nằm trong vùng chịu ảnh hưởng của bão nhiều bậc nhất khu vực. Điều "may mắn" là bão không ập đến bất ngờ như động đất: chúng ta thường có vài ngày để chuẩn bị. Bài viết gom lại kiến thức nền và checklist thiết thực nhất để mỗi gia đình chủ động trước cao điểm mùa bão.

Quy luật mùa bão: biết để không bị động

Mùa bão trên Biển Đông thường kéo dài từ khoảng tháng 6 đến tháng 11, có năm sang tận tháng 12, với trên dưới chục cơn bão và áp thấp nhiệt đới mỗi năm, một phần trong đó ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta.

Điểm đáng nhớ nhất: quỹ đạo bão dịch dần từ Bắc vào Nam theo tiến trình mùa. Đầu mùa, bão thường hướng vào Bắc Bộ; tháng 9–10 là cao điểm của Trung Bộ; cuối mùa, vùng nguy cơ lùi xuống Nam Trung Bộ và đôi khi cả Nam Bộ — nơi người dân ít kinh nghiệm ứng phó bão hơn. Nhưng đó là quy luật thống kê, không phải lịch hẹn: bão trái mùa, bão lệch quỹ đạo vẫn xảy ra, nên ở vùng nào bạn cũng không nên chủ quan.

Riêng miền Trung, địa hình dải đồng bằng hẹp, núi sát biển, sông ngắn và dốc khiến mưa bão dồn xuống hạ du rất nhanh: lũ có thể lên trong vài giờ thay vì vài ngày.

Áp thấp nhiệt đới hay bão? Đừng để tên gọi đánh lừa

Cả hai đều là xoáy thuận nhiệt đới — khối mây xoáy khổng lồ hình thành trên vùng biển ấm — và chỉ khác nhau ở sức gió mạnh nhất vùng gần tâm:

• Áp thấp nhiệt đới: gió cấp 6–7, khoảng 39–61 km/h.
• Bão: từ cấp 8 trở lên (từ 62 km/h).
• Bão mạnh: cấp 10–11; bão rất mạnh: cấp 12–15; siêu bão: từ cấp 16.

Sai lầm phổ biến là nghe "áp thấp" thì chủ quan. Thực tế, áp thấp có thể mạnh lên thành bão chỉ sau 12–24 giờ trên vùng biển ấm; và ngay cả khi không mạnh lên, nó vẫn thường gây mưa rất lớn trên diện rộng — mà ở Việt Nam, thiệt hại do mưa lũ nhiều khi còn lớn hơn do gió.

Khi đọc tin bão, ngoài cấp gió, hãy để ý thêm: hướng và tốc độ di chuyển, vùng gió mạnh (có thể rộng vài trăm km quanh tâm) và thời điểm dự kiến ảnh hưởng đất liền để tính ngược thời gian chuẩn bị.

Gia cố nhà cửa: việc cần làm trước 24–48 giờ

Khi bão còn cách đất liền một hai ngày là "khung giờ vàng" để gia cố:

• Chằng chống mái tôn, mái ngói bằng bao cát 15–20 kg, dây thép hoặc thanh nẹp; kiểm tra các điểm vít, mối nối đã gỉ.
• Cắt tỉa cành cây lớn gần nhà, gần đường dây điện.
• Khơi thông máng xối, ống thoát, cống rãnh quanh nhà.
• Che cửa kính bằng ván gỗ hoặc dán băng keo chữ X hạn chế mảnh văng; chèn kỹ cửa sổ, cửa ra vào.
• Thu dọn chậu cây, biển hiệu, đồ ngoài ban công, sân thượng — mọi thứ gió có thể thổi bay.
• Đưa xe đến nơi cao ráo, tránh cây to và điểm dễ ngập.
• Sạc đầy điện thoại, pin dự phòng, đèn tích điện; cố định bồn nước trên mái.
• Nhà vùng trũng: kê cao đồ điện, giấy tờ, lương thực từ sớm.

Dự trữ cho 3–5 ngày: danh sách của một gia đình

Sau bão lớn, điện, nước, hàng quán có thể gián đoạn vài ngày. Nên chuẩn bị sẵn:

• Nước uống: tối thiểu 3–4 lít mỗi người mỗi ngày; trữ thêm nước sinh hoạt trong xô, chậu, bồn tắm.
• Thực phẩm ăn liền hoặc dễ nấu: mì gói, lương khô, đồ hộp, gạo; bếp gas mini kèm bình dự phòng.
• Đèn pin, nến, bật lửa, pin các cỡ, sạc dự phòng nạp đầy.
• Túi sơ cứu, thuốc hạ sốt, tiêu hóa và nhất là thuốc bệnh mãn tính đủ dùng một tuần.
• Giấy tờ tùy thân, sổ đỏ, giấy tờ xe bọc túi chống nước, để nơi dễ lấy.
• Tiền mặt mệnh giá nhỏ — mất điện là mất luôn ATM và chuyển khoản.
• Đồ riêng cho trẻ nhỏ, người già, thú cưng: sữa, bỉm, thức ăn quen thuộc.
• Áo mưa, ủng, còi để báo hiệu khi cần cứu hộ.

Nguyên tắc chung: chuẩn bị như thể nhà bạn sẽ mất điện, mất nước và không thể ra ngoài trong 72 giờ.

Trong bão: ở yên đúng cách

Khi gió bắt đầu mạnh, việc quan trọng nhất là ở trong nhà và ở đúng chỗ:

• Chọn phòng kiên cố nhất, ít cửa sổ nhất; tránh xa cửa kính.
• Không ra ngoài lúc trời đột nhiên lặng gió — có thể là mắt bão đang qua, gió sẽ nổi lại dữ dội theo hướng ngược chỉ sau ít phút.
• Nước tràn vào nhà: ngắt cầu dao trước khi nước chạm ổ cắm.
• Không trú dưới cây to, cột điện, biển quảng cáo, tường rào cũ.
• Người đi biển: đưa tàu thuyền vào khu neo đậu, tuyệt đối không ở lại trên tàu hay lồng bè khi bão đổ bộ.
• Nếu chính quyền yêu cầu sơ tán, hãy đi sớm, đừng đợi "xem tình hình đã".

Sau bão: hoàn lưu mưa lũ mới là "hiệp hai"

Gió lặng không có nghĩa nguy hiểm đã qua. Hoàn lưu bão — vùng mây ẩm khổng lồ phía sau — thường tiếp tục gây mưa rất to trong 1–3 ngày, có khi trút xuống cả những nơi bão không trực tiếp đi qua. Đây là giai đoạn của lũ quét, sạt lở đất miền núi và ngập úng đô thị; trong nhiều đợt bão, phần lớn thiệt hại về người đến từ chính giai đoạn này.

Vài nguyên tắc cho "hiệp hai":

• Không lội, không lái xe qua dòng nước xiết; nước ngập luôn nông hơn vẻ ngoài và đủ sức cuốn trôi xe máy.
• Cảnh giác dây điện đứt, cột điện nghiêng; không chạm thiết bị điện khi tay ướt hoặc nhà còn ngập.
• Vùng núi: để ý vết nứt trên sườn đồi, nước suối đột ngột đục ngầu hoặc cạn bất thường — dấu hiệu sạt lở.
• Ăn chín uống sôi, khử trùng nước; sau lũ, dịch tiêu hóa và da liễu rất dễ bùng phát.
• Kiểm tra mái, tường, hệ thống điện trước khi sinh hoạt lại; chụp ảnh thiệt hại nếu cần làm bảo hiểm.

Các gia đình miền Trung — nơi mùa mưa bão khốc liệt nhất — nên theo dõi cả lượng mưa chứ không chỉ cấp gió, chẳng hạn diễn biến mưa từng giờ ở Huế hay Đà Nẵng những ngày có hoàn lưu bão.

Chuẩn bị sớm, mùa bão nhẹ đi một nửa

Không ai ngăn được bão hình thành, nhưng một gia đình chuẩn bị tốt có thể tự giảm phần lớn rủi ro. Hãy lưu checklist trong bài, dành một buổi cuối tuần rà soát ngôi nhà, thống nhất trước về nơi trú ẩn, điểm hẹn nếu lạc nhau, số điện thoại khẩn cấp. Để chủ động trước mỗi diễn biến mới trên Biển Đông, bạn có thể xem dự báo chi tiết cho địa phương mình tại trang tra cứu thời tiết 63 tỉnh thành.