Thời tiết biển: đọc bản tin sóng gió trước khi ra khơi hay đi tàu ra đảo
Với người đi biển, bản tin thời tiết không dừng ở chuyện nắng hay mưa. Thứ quyết định một chuyến ra khơi có an toàn, hay tấm vé tàu cao tốc ra đảo có dùng được hay không, nằm ở hai con số ít người để ý: cấp gió trên biển và độ cao sóng. Hiểu hai con số đó, bạn gần như tự đoán được chuyến tàu ngày mai có chạy không.
Cấp gió và độ cao sóng luôn đi thành cặp
Trên biển, sức gió được mô tả bằng thang Beaufort, chia từ cấp 0 đến cấp 12. Mỗi cấp gió tương ứng với một trạng thái mặt biển khá ổn định, nên chỉ cần nghe cấp gió là người có kinh nghiệm đã hình dung được sóng cỡ nào:
- Cấp 3–4 (khoảng 12–28 km/h): sóng 0,5–1 m, mặt biển lăn tăn tới hơi gợn. Tàu thuyền hoạt động bình thường, ít ai say sóng.
- Cấp 5 (29–38 km/h): sóng 1,5–2 m, bắt đầu xuất hiện nhiều đầu sóng bạc. Tàu nhỏ và tàu cao tốc đã lắc rõ.
- Cấp 6 (39–49 km/h): sóng 2–3 m, biển động. Đây là ngưỡng mà rất nhiều tuyến tàu khách ven bờ ngừng xuất bến.
- Cấp 7 (50–61 km/h): sóng 3–4 m, biển động mạnh. Tàu cá cỡ nhỏ nên tìm nơi trú.
- Cấp 8 trở lên: sóng từ 4–5,5 m trở lên, biển động rất mạnh, vượt sức chịu đựng của hầu hết phương tiện ven bờ.
Một chi tiết quan trọng mà ít người biết: con số độ cao sóng trong bản tin thường là "độ cao sóng có nghĩa", tức trung bình của một phần ba số con sóng cao nhất. Ngoài thực địa vẫn có những con sóng cao hơn con số đó đáng kể, đôi khi gấp rưỡi. "Sóng 2 m" trên giấy hoàn toàn có thể là những cú dội gần 3 m dưới thân tàu.
Sóng còn phụ thuộc đà gió và thời gian gió thổi: gió mạnh mới nổi vài giờ thì sóng chưa kịp lớn, còn gió cấp 6 thổi liên tục hai ngày sẽ tạo ra mặt biển thực sự khó chịu.
Gió mùa Đông Bắc và mùa biển động
Từ khoảng tháng 10 đến tháng 4, các đợt không khí lạnh liên tiếp tràn xuống nước ta. Mỗi đợt gió mùa Đông Bắc mạnh có thể đẩy gió trên vịnh Bắc Bộ và vùng biển Trung Bộ lên cấp 6–7, giật trên cấp 8, sóng 2–4 m, duy trì hai đến ba ngày rồi giảm dần trước khi đợt sau tràn về.
Điểm khó chịu nhất của gió mùa Đông Bắc là nó về rất nhanh. Buổi sáng biển còn êm, đến chiều tối gió đã rít và sóng đã dựng. Vì vậy lịch tàu ra Cô Tô, Quan Lạn, Cát Bà, Lý Sơn hay Cù Lao Chàm trong mùa đông thường rất khó đoán, và một chuyến đi hai ngày cuối tuần dễ biến thành ba ngày mắc kẹt ngoài đảo. Nếu chuyến của bạn xuất phát từ vùng Đông Bắc, hãy theo dõi dự báo Quảng Ninh vài ngày trước khi lên đường thay vì chỉ xem đúng hôm khởi hành.
Gió chướng ở phía Nam và mùa gió Tây Nam
Ở Nam Bộ, bà con quen gọi luồng gió mùa Đông Bắc thổi lệch hướng đông là "gió chướng". Gió chướng mạnh dần từ khoảng tháng 11 đến tháng 3, thổi ngược từ biển vào cửa sông, đẩy mặn vào sâu trong nội đồng và làm sóng lớn ở vùng biển Đông Nam Bộ cũng như các cửa sông Cửu Long. Với ghe tàu nhỏ, những ngày gió chướng thổi đều là những ngày ra cửa vất vả nhất năm.
Nửa còn lại của năm thì đảo chiều. Từ tháng 5 đến tháng 9, gió mùa Tây Nam làm biển động ở vùng biển phía tây và tây nam, nên các tuyến ra Phú Quốc, Nam Du, Thổ Chu hay Côn Đảo hay bị gián đoạn vào cao điểm mùa mưa, trong khi vùng biển phía đông lại tương đối êm.
Vì sao tàu cao tốc hoãn chuyến dù trời nắng đẹp
Đây là tình huống khiến nhiều du khách bức xúc: bầu trời trong veo mà nhà tàu vẫn thông báo hủy. Lý do nằm ở chỗ tàu chạy trên sóng, không chạy trên nắng.
- Tàu cao tốc thân nhẹ, tốc độ lớn nên rất nhạy với sóng. Sóng 1,5–2 m đã đủ khiến tàu nảy mạnh, nguy hiểm cho hành khách đi lại trong khoang.
- Sóng lừng có thể truyền tới từ một vùng gió mạnh cách xa hàng trăm hải lý, trong khi trời tại chỗ vẫn quang mây lặng gió.
- Quyết định xuất bến còn phụ thuộc cảnh báo của cảng vụ và biên phòng, thường lấy mốc gió cấp 6 trở lên hoặc khi có cảnh báo biển động.
- Tầm nhìn cũng là yếu tố dừng chuyến: sương mù mùa xuân ở miền Bắc, mưa dông mạnh mùa hè đều làm giảm tầm nhìn xuống mức không an toàn.
- Nhà tàu còn phải tính chuyến quay về. Nếu dự báo chiều sóng lên, họ sẽ không đưa khách ra đảo để rồi mắc kẹt.
Kinh nghiệm là đặt vé linh hoạt, chừa một ngày đệm trong lịch trình và gọi trực tiếp cho nhà tàu tối hôm trước.
Đi tàu ra đảo sao cho đỡ say sóng
- Ăn nhẹ trước giờ lên tàu một đến hai tiếng, tránh cả bụng rỗng lẫn đồ nhiều dầu mỡ.
- Uống thuốc chống say trước 30–60 phút, không đợi tàu rời bến mới uống.
- Chọn chỗ ở giữa thân tàu và gần mặt nước, đó là nơi biên độ lắc nhỏ nhất; mũi tàu là chỗ nhồi mạnh nhất.
- Nhìn ra đường chân trời, tránh đọc điện thoại hay sách trong lúc tàu lắc.
- Tìm chỗ thoáng khí, tránh khu vực nồng mùi dầu máy.
- Ưu tiên chuyến sáng sớm, vì gió địa phương và sóng do gió thường yếu nhất lúc rạng sáng rồi mạnh dần về trưa chiều.
Người đi biển chuyên nghiệp theo dõi gì
Với ngư dân và những người làm nghề trên biển, xem dự báo là công việc hằng ngày chứ không phải chuyện chỉ làm khi sắp đi chơi. Danh sách cần nắm gồm:
- Bản tin gió mạnh trên biển và cảnh báo biển động cho đúng vùng biển mình hoạt động.
- Hướng sóng và chu kỳ sóng, không chỉ độ cao: sóng ngắn và dốc gây khó chịu hơn sóng lừng dài cùng độ cao.
- Diễn biến áp thấp nhiệt đới, bão và bán kính gió mạnh của chúng.
- Thủy triều, dòng chảy và nước dâng ở khu vực cửa lạch, đặc biệt khi ra vào bến lúc chân triều.
- Các điểm trú tránh gần nhất trên tuyến, cùng thiết bị liên lạc, giám sát hành trình và áo phao còn hạn dùng.
Ba phút trước khi ra bến
Thời tiết biển thay đổi nhanh hơn thời tiết đất liền, nhưng cũng dễ đoán hơn nếu bạn biết nhìn đúng chỗ: cấp gió, độ cao sóng, hướng gió và xu thế trong 48 giờ tới. Trước mỗi chuyến đi, hãy dành ba phút xem dự báo thời tiết ngày mai cho cả điểm đi lẫn điểm đến, đối chiếu với thông báo của nhà tàu rồi mới quyết định. Nếu hành trình hướng về vùng biển Nam Trung Bộ, đừng bỏ qua dự báo Khánh Hòa trước ngày ra đảo.