Khí hậu Bắc Ninh
Nằm gọn giữa hai dòng sông Cầu và sông Đuống của châu thổ sông Hồng, vùng Kinh Bắc mang khí hậu nhiệt đới gió mùa có mùa đông lạnh, bốn mùa phân biệt rõ rệt kiểu miền Bắc. Mỗi năm nơi đây nhận khoảng 2.156 mm mưa, dồn phần lớn vào mùa hè, trong khi mùa đông chịu chi phối của những đợt gió mùa Đông Bắc tràn qua vùng đồi thấp Tiên Du, Quế Võ trước khi lan xuống các cánh đồng ven đê.
Mùa hè: dông rào, oi bức và nước lên sông Cầu
Mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10. Tháng 6 nóng nhất năm với nhiệt độ cao trung bình 33,5°C; những ngày oi hầm hập, cảm giác nóng vượt 38°C ở Từ Sơn hay quanh các khu công nghiệp Yên Phong, Quế Võ, nơi bê tông hóa giữ nhiệt tới tận đêm. Tháng 8 là đỉnh mưa: trung bình 412 mm rải trên 26 ngày mưa, chủ yếu là mưa rào và dông về chiều tối kèm nguy cơ lốc sét. Đây cũng là lúc hoàn lưu bão từ Vịnh Bắc Bộ dễ gây mưa lớn diện rộng, đẩy mực nước sông Cầu, sông Đuống dâng cao; các vùng bãi ngoài đê ở Gia Bình, Lương Tài phải canh lũ thường xuyên, còn phố xá Bắc Ninh, Từ Sơn hay ngập cục bộ sau những trận mưa lớn.
Mùa đông: gió bấc, hanh khô rồi mưa phùn
Từ cuối tháng 11, gió mùa Đông Bắc bắt đầu tràn về theo từng đợt. Tháng 12 lạnh nhất với nhiệt độ thấp trung bình 13,9°C; trong các đợt rét đậm, đêm về sáng có thể xuống 8–10°C, vùng đồi Phật Tích, Thiên Thai se sắt hơn hẳn dưới chân đồng bằng. Đầu đông trời hanh khô, da nứt nẻ; sang tháng 1–2 chuyển dần sang kiểu trời âm u, mưa phùn giăng kín, đúng tiết hội Lim mười ba tháng Giêng, khi liền anh liền chị hát quan họ trên đồi Lim trong màn mưa bụi se lạnh đặc trưng xứ Kinh Bắc.
Nồm ẩm cuối xuân và nhịp mùa của làng nghề
Khoảng tháng 2 đến tháng 4, gió nồm đông nam đưa hơi ẩm biển vào khiến độ ẩm thường xuyên ở mức 90–95%, nền nhà "đổ mồ hôi", quần áo phơi cả tuần không khô. Thời tiết này làm khổ các làng nghề: giấy dó in tranh Đông Hồ khó hong, đồ gỗ Đồng Kỵ dễ cong vênh, lò gốm Phù Lãng phải canh lửa kỹ hơn. Ngược lại, mưa phùn ẩm lại thuận cho gieo cấy vụ chiêm xuân trên đồng Yên Phong, Tiên Du; còn tiết hanh khô đầu đông trước đó là mùa của cà rốt, khoai tây trên đất bãi phù sa Gia Bình, Lương Tài, Quế Võ.
Kinh nghiệm theo mùa cho người ghé Kinh Bắc
Tháng 10–11 là quãng dễ chịu nhất: trời khô ráo, nắng vàng dịu, rất hợp đạp xe theo đê sông Đuống thăm chùa Dâu, chùa Bút Tháp và làng tranh Đông Hồ. Đi hội Lim hay đền Đô mùa xuân nên mang áo khoác nhẹ chống mưa phùn, giày kín vì đường làng ẩm trơn. Mùa hè cần áo mưa bỏ túi, tránh trú dưới cây to khi dông, và theo dõi tin bão trước khi xếp lịch tháng 7–9. Mùa đông chuẩn bị áo khoác dày, khăn và găng cho các đợt rét đậm; ngày hanh nhớ mang kem dưỡng da.