Khí hậu Ninh Bình
Nằm ở rìa phía nam đồng bằng Bắc Bộ, nơi dãy đá vôi Tràng An – Tam Điệp chạy gần ra tới cửa sông Đáy, Ninh Bình có đủ bốn mùa của khí hậu nhiệt đới gió mùa miền Bắc nhưng pha thêm nét riêng của vùng bán sơn địa giáp biển. Mỗi năm nơi đây hứng khoảng 1.948 mm mưa, dồn chủ yếu vào giai đoạn tháng 5 đến tháng 11, còn mùa đông chịu ảnh hưởng trực tiếp của từng đợt gió mùa Đông Bắc tràn qua châu thổ.
Mùa hè oi nồng trên vùng đá vôi
Từ tháng 5 nắng bắt đầu gắt, và tháng 6 là tháng nóng nhất với nhiệt độ cao trung bình khoảng 34°C. Các thung lũng karst ở Tràng An, Tam Cốc hay chân núi Hang Múa hấp nhiệt rất mạnh: buổi trưa hơi nóng phả ra từ vách đá khiến cảm giác oi hơn hẳn ngoài đồng trống. Bù lại, chiều tối thường có mưa rào và dông giải nhiệt, còn dưới tán rừng già Cúc Phương không khí luôn mát và ẩm hơn bên ngoài vài độ. Đây cũng là lúc lúa hai bên sông Ngô Đồng chín vàng — cảnh đẹp nhất năm của Tam Cốc nhưng cũng là quãng nắng gắt nhất năm.
Tháng 9 – đỉnh mưa bão và con nước sông Hoàng Long
Cao điểm mưa rơi vào tháng 9 với khoảng 428 mm và trung bình tới 25 ngày có mưa, nghĩa là gần như ngày nào trời cũng ướt. Đây là thời kỳ bão và áp thấp nhiệt đới từ Biển Đông dễ đổ bộ hoặc gây mưa lớn diện rộng: vùng ven biển Kim Sơn, Cồn Nổi phải đề phòng sóng lớn và nước dâng, trong khi lưu vực sông Hoàng Long phía Nho Quan, Gia Viễn vốn là rốn lũ quen thuộc, nước sông lên nhanh sau mỗi đợt mưa thượng nguồn. Người chèo đò ở Tràng An, đầm Vân Long những ngày này thường nghỉ sớm để tránh dông chiều.
Mùa đông mưa phùn, cuối xuân nồm ẩm
Gió mùa Đông Bắc về từ khoảng tháng 11 kéo nền nhiệt xuống dần; tháng 12 lạnh nhất, nhiệt độ thấp trung bình quanh 14,6°C và các đợt rét đậm có thể sâu hơn đáng kể. Đặc sản mùa này là mưa phùn cùng sương mù giăng kín các dãy núi đá: sáng sớm đứng trên đỉnh Hang Múa có thể thấy cả thung Tam Cốc chìm trong màn sương trắng. Cuối đông sang xuân, khoảng tháng 2–4, là mùa nồm ẩm — tường nhà "đổ mồ hôi", quần áo phơi mãi không khô; khách vào hang Bích Động, động Thiên Hà nên đi giày bám tốt vì nền đá rất trơn.
Kinh nghiệm theo mùa khi về Ninh Bình
- Tháng 1–3: trời lạnh, hợp đi lễ chùa Bái Đính, thăm cố đô Hoa Lư; nhớ áo khoác ấm và giày chống trượt vì mưa phùn kéo dài.
- Cuối tháng 5 – đầu tháng 6: mùa lúa chín Tam Cốc; nên đi đò từ sáng sớm, mang mũ rộng vành và kem chống nắng.
- Tháng 7–9: theo dõi tin bão trước khi ra biển Kim Sơn hay cắm trại Cúc Phương; tránh vào rừng, leo núi ngay sau mưa lớn.
- Tháng 10–11: quãng dễ chịu nhất năm, trời khô ráo và trong — lý tưởng để đạp xe qua Thung Nham, Vân Long và ngắm chim về đầm.