Khí hậu Vĩnh Phúc
Vĩnh Phúc nằm ở cửa ngõ tây bắc đồng bằng sông Hồng, lưng tựa dãy Tam Đảo, mặt hướng ra sông Lô và sông Hồng. Thế đất "nửa đồng nửa núi" khiến thời tiết trong tỉnh phân hóa rõ rệt: trưa hè ở Vĩnh Yên có thể hầm hập trên 35°C, cùng lúc thị trấn Tam Đảo trên độ cao hơn 900 m vẫn se lạnh, mây luồn qua từng con dốc. Mỗi năm tỉnh hứng khoảng 2.178 mm mưa, dồn chủ yếu từ tháng 5 đến tháng 10, còn mùa đông chịu chi phối của gió mùa Đông Bắc với mưa phùn, sương mù đặc trưng vùng trung du Bắc Bộ.
Mùa hè: dông chân núi và nước lên ở Phó Đáy, Cà Lồ
Từ tháng 5, gió Đông Nam đưa hơi ẩm vào, sườn đón gió Tam Đảo thành "máy tạo dông": mây tích tụ quanh đỉnh Thạch Bàn, Rùng Rình rồi đổ mưa xuống Tam Dương, Bình Xuyên lúc chiều tối. Tháng 6 nóng nhất, nhiệt độ cao nhất trung bình 32,9°C ở vùng thấp; những đợt nắng nóng có ngày vượt 36°C kèm oi bức khó chịu. Tháng 8 mưa dữ dội nhất, trung bình khoảng 398 mm với 26 ngày có mưa — giai đoạn dải hội tụ nhiệt đới và hoàn lưu bão hoạt động mạnh. Nước sông Phó Đáy, Cà Lồ lên nhanh, dễ gây ngập úng vùng trũng Yên Lạc, Vĩnh Tường; sườn dốc Tam Đảo, Lập Thạch cần đề phòng sạt lở, lũ suối bất ngờ quanh Thác Bạc, Tây Thiên.
Mùa đông: gió bấc, sương muối Tam Đảo và nồm ẩm cuối vụ
Giữa tháng 11, các đợt gió mùa Đông Bắc tràn về, trời hanh khô, đêm lạnh rõ. Tháng 12 lạnh nhất năm, nhiệt độ thấp nhất trung bình ở đồng bằng chỉ còn 14,3°C; trên Tam Đảo đêm rét sâu hơn nhiều, rét đậm có thể kèm sương muối làm táp giàn su su — đặc sản của thị trấn mây mù. Từ tháng 2 đến đầu tháng 4, mưa phùn và nồm ẩm chiếm lĩnh: tường nhà "đổ mồ hôi", quần áo phơi mãi không khô, sương mù dày khiến đường đèo lên Tam Đảo nhiều đoạn chỉ nhìn rõ vài chục mét.
Nhịp mùa của đồng ruộng và điểm đến
Lúa chiêm xuân ở Vĩnh Tường, Yên Lạc cấy quanh Tết, trông vào mưa phùn giữ ẩm; vụ mùa phải gặt trước đỉnh mưa tháng 8 để tránh ngập. Vùng đồi Lập Thạch, Sông Lô hợp trồng thanh long ruột đỏ nhờ mùa đông ít mưa; su su Tam Đảo thì xanh tốt quanh năm nhờ nền nhiệt mát. Hồ Đại Lải đông nhất vào hè khi người Hà Nội lên tránh nóng; Tam Đảo săn mây đẹp nhất tầm tháng 10–12; hội Tây Thiên tháng 2–3 âm lịch thường rơi đúng tiết mưa phùn, đi lễ nên thủ áo mưa mỏng.
Kinh nghiệm theo mùa
Mùa hè lên Tam Đảo vẫn nên mang áo khoác nhẹ vì đêm khá mát; chơi Đại Lải nên đi buổi sáng, tránh dông chiều muộn. Mùa đông sương mù dày, lái xe đường đèo cần bật đèn vàng, đổ dốc số thấp và mang đủ đồ ấm. Mùa nồm tháng 2–4 nên đóng kín cửa ban ngày, dùng máy hút ẩm. Dễ chịu nhất là tháng 4–5 và 9–10, quãng giao mùa trời ráo, hợp cả vãn cảnh đồng bằng lẫn leo núi.