Khí hậu Hoà Bình
Vùng đệm giữa đồng bằng và núi rừng Tây Bắc
Hoà Bình nằm ngay cửa ngõ Tây Bắc, nơi dòng sông Đà thoát khỏi vùng núi cao để xuôi về châu thổ, nên khí hậu ở đây pha trộn giữa nhịp nhiệt đới gió mùa của Bắc Bộ và tính chất núi thấp, thung lũng kín gió rất riêng của xứ Mường. Cùng một buổi chiều, thành phố Hoà Bình bên hồ thuỷ điện có thể hầm hập oi nóng, trong khi Lũng Vân trên độ cao hơn 1.000 m ở Tân Lạc vẫn se lạnh, mây luồn qua nóc nhà sàn. Mỗi năm toàn tỉnh đón khoảng 2.008 mm mưa, dồn chủ yếu từ tháng 4 đến tháng 10 — nguồn nước nuôi những thửa ruộng Mai Châu, đồi cam Cao Phong, mía tím Tân Lạc và rừng luồng chạy dọc quốc lộ 6.
Mùa hè: cái nóng thung lũng sông Đà và những trận mưa đầu nguồn
Từ tháng 5, gió mùa Tây Nam vượt các dãy núi phía tây rồi đổ xuống thấp, khô nóng dần theo kiểu hiệu ứng phơn, khiến vùng trũng dọc sông Đà quanh thành phố Hoà Bình, Lương Sơn nhiều đợt nóng chẳng kém gì đồng bằng; tháng 6 là đỉnh điểm với nhiệt độ cao nhất trung bình 33,7°C, những ngày phơn mạnh trời còn oi gắt hơn hẳn. Nửa cuối mùa hè, mưa dông chiếm sóng: tháng 9 ướt nhất năm, trung bình 417 mm trải trên khoảng 24 ngày mưa. Đây cũng là lúc phải dè chừng lũ quét, sạt lở đất ở vùng cao Đà Bắc, Mai Châu — nơi từng thiệt hại nặng vì mưa hoàn lưu bão — và là mùa hồ Hoà Bình dâng nước; hôm nào nhà máy thuỷ điện mở cửa xả đáy, cả khúc sông Đà phía hạ lưu cuộn sóng đục ngầu.
Mùa đông: sương mù Thung Khe và cái rét xứ Mường
Từ tháng 11, gió mùa Đông Bắc tràn về, tháng 12 lạnh nhất với nhiệt độ thấp nhất trung bình 14,9°C; trong các đợt rét đậm, lòng thung Mai Châu hay rẻo cao Lũng Vân có thể xuống dưới 10°C, thảng hoặc xuất hiện sương muối làm táp ngọn su su, luống cải. Đèo Thung Khe trên quốc lộ 6 — quen gọi là đèo Đá Trắng — nổi tiếng mù sương, có hôm giữa trưa xe qua đèo vẫn phải bật đèn dò từng khúc cua. Cuối đông sang xuân, mưa phùn và nồm ẩm len vào các bản làng, sàn nhà ẩm rịn, quần áo phơi mãi không khô; bù lại đó là mùa hoa mận, hoa đào nở trắng hồng các sườn đồi Mai Châu, Tân Lạc và cũng là lúc cam Cao Phong chín rộ, ngọt đậm nhất.
Đi Hoà Bình mùa nào, chuẩn bị gì
Đẹp nhất là quãng tháng 9–11: lúa chín vàng thung lũng Mai Châu, hồ Hoà Bình đầy nước xanh biếc, thuận thuyền ra Thung Nai, đền Bờ, động Thác Bờ. Tháng 12–2 hợp với người thích săn mây Lũng Vân hay ngâm khoáng nóng Kim Bôi, nhưng nhớ mang đủ áo ấm, khăn mũ vì đêm ngủ nhà sàn rất buốt. Giữa hè muốn chơi hồ hay đạp xe quanh bản Lác nên đi buổi sáng, né dông chiều; còn cao điểm mưa tháng 7–9, trước khi chạy xe qua các cung đường Đà Bắc hay đèo Thung Khe hãy xem kỹ dự báo, vì đá lăn và sạt taluy là chuyện năm nào cũng có.