Khí hậu Sơn La
Cao nguyên lộng gió giữa lưng trời Tây Bắc
Sơn La trải rộng trên hai cao nguyên Mộc Châu và Nà Sản, kẹp giữa hai dòng sông lớn của Tây Bắc là sông Đà và sông Mã. Nhờ độ cao phổ biến 600–1.000 m, nền nhiệt ở đây dịu hơn hẳn đồng bằng: tháng 5 nóng nhất năm nhưng ban ngày cũng chỉ quanh 31°C; tháng 1 lạnh nhất, nhiệt độ thấp nhất trung bình khoảng 13°C, còn trên cao nguyên Mộc Châu hay vùng núi Tà Xùa (Bắc Yên), đêm đông xuống thấp hơn nhiều. Địa hình bị chia cắt mạnh khiến gần như mỗi thung lũng có một tiểu khí hậu riêng: vùng lòng hồ thủy điện dọc sông Đà ở Mường La, Quỳnh Nhai oi nóng hơn rõ rệt, trong khi đỉnh Pha Luông sát biên giới quanh năm chìm trong mây.
Mùa mưa dông và mùa khô sương giăng
Mùa mưa kéo dài từ tháng 4 đến tháng 9, gom gần trọn lượng mưa khoảng 1.740 mm mỗi năm. Cao điểm rơi vào tháng 8 với xấp xỉ 380 mm và tới 28 ngày có mưa — hầu như chiều nào cũng có thể nổi dông. Đây cũng là quãng đáng ngại nhất ở vùng núi đất dốc: mưa lớn kéo dài dễ sinh lũ quét, sạt lở trên quốc lộ 6 đoạn qua đèo Pha Đin hay các ngả đường vào Bắc Yên, Mường La. Ngược lại, mùa khô từ tháng 10 đến tháng 3 trời quang và hanh, chênh lệch ngày đêm rất lớn: buổi trưa nắng ấm áp nhưng sáng sớm sương mù dày đặc phủ kín các cung đèo, dồn xuống thung lũng thành biển mây nổi tiếng ở Tà Xùa.
Gió Lào và sương muối — hai “đặc sản” khó chiều
Đầu mùa hè, các thung lũng thấp khuất núi như Yên Châu, Sông Mã thỉnh thoảng hứng gió phơn tây nam (gió Lào) khô rát, độ ẩm tụt nhanh, cây cối héo lá chỉ sau một buổi trưa. Giữa mùa đông lại đến lượt sương muối: những đêm cuối tháng 12, tháng 1 trời quang lặng gió, băng giá đọng trắng mặt cỏ có thể làm cháy lá cà phê Arabica ở Mai Sơn, quanh thành phố Sơn La và chè trên cao nguyên Mộc Châu. Lúc giao mùa sang xuân đôi khi còn xuất hiện dông lốc, mưa đá. Bù lại, chính cái mát quanh năm và biên độ nhiệt ngày đêm lớn ấy làm nên vị đậm của chè Mộc Châu, mận hậu, dâu tây, xoài Yên Châu hay nhãn Sông Mã.
Đi Sơn La mùa nào, mang theo gì
Tháng 10–12 là mùa săn mây đẹp nhất ở Tà Xùa và cũng là lúc đường đèo khô ráo, dễ chạy xe nhất; tháng 11 có hoa cải trắng, cuối tháng 1 đến tháng 2 hoa mận, hoa đào nở kín các bản ở Mộc Châu, Vân Hồ; tháng 3 hoa ban bung dọc quốc lộ 6. Mùa này nhớ mang áo ấm dày, găng tay, vì sáng sớm trên đèo rất buốt. Tháng 5–6 là mùa hái mận và thác Dải Yếm nhiều nước, nhưng rơi vào mùa mưa nên cần xem dự báo trước khi đi, tránh vượt đèo lúc chập tối và sau những đợt mưa dài ngày vì nguy cơ đá lăn, sạt taluy.