Khí hậu Lai Châu
Nằm trọn bên sườn tây dãy Hoàng Liên Sơn, nơi có những đỉnh Pu Ta Leng, Pu Si Lung cao trên 3.000 m, Lai Châu là một trong những "rốn mưa" của Tây Bắc. Khối không khí ẩm mùa hè bị bức tường núi chặn lại, trút xuống lượng mưa trung bình khoảng 2.726 mm mỗi năm. Cũng vì địa hình chia cắt dữ dội, khí hậu ở đây đổi khác qua từng con đèo: các thung lũng Mường So, Than Uyên ấm và khô hơn hẳn cao nguyên Sìn Hồ mù sương ở độ cao chừng 1.500 m.
Mùa mưa kéo dài và những cơn lũ đổ về sông Đà
Mưa ở Lai Châu đến sớm và ở lại lâu, kéo dài từ tháng 3 đến tháng 10. Cao điểm rơi vào tháng 6, khi lượng mưa lên tới khoảng 560 mm với 29 ngày có mưa — gần như ngày nào trời cũng đổ nước. Đây là quãng căng thẳng nhất trong năm: các suối Nậm Na, Nậm Mu dồn nước về sông Đà, những cung đường qua Mường Tè, Nậm Nhùn, Phong Thổ thường xuyên sạt lở, còn lũ quét có thể ập xuống bản làng chỉ sau một đêm mưa lớn. Người trồng thảo quả dưới tán rừng già lại trông cả vào mùa mưa này, còn dân chạy đèo học cách nghe tiếng suối mà liệu đường dừng chân.
Mùa khô: nắng hanh thung lũng, rét buốt cao nguyên
Từ tháng 11 đến tháng 2, trời quang hơn nhưng cái lạnh vùng cao mới thật sự bắt đầu. Tháng 1 lạnh nhất, nhiệt độ thấp trung bình chỉ khoảng 10,2°C; trên cao nguyên Sìn Hồ hay đỉnh đèo Ô Quy Hồ, các đợt rét đậm kèm sương muối, đôi khi băng giá, làm cháy táo mèo, chè và rau màu. Ngược lại, thung lũng Than Uyên mùa này nổi tiếng với thứ gió khô hanh thổi hun hút — dân gian vẫn truyền câu "ruồi vàng, bọ chó, gió Than Uyên" — khiến cánh đồng Mường Than rộng lớn nứt nẻ chờ nước đổ ải. Tháng 5 là tháng nóng nhất nhưng cũng chỉ ở mức dễ chịu, nhiệt độ cao trung bình khoảng 28,3°C, đêm vẫn mát nhờ độ cao.
Khí hậu làm nên mùa vụ và mùa du lịch
Chính biên độ theo độ cao ấy cho Lai Châu những sản vật riêng: chè Tân Uyên, Tam Đường hợp khí sương mù; địa lan Sin Suối Hồ nở đúng dịp Tết nhờ cái lạnh Phong Thổ; lúa Mường Than vào vụ gặt tháng 9–10 vàng rực trong nắng hanh. Với dân du lịch, tháng 10–12 là mùa săn mây ở Sì Thâu Chải, Sìn Hồ; tháng 2–3 hoa đào, hoa lê nở trắng các bản vùng cao; còn giới leo núi chọn quãng tháng 11–4 để chinh phục Pu Ta Leng, Bạch Mộc Lương Tử khi đường mòn khô ráo, bớt trơn trượt.
Lưu ý theo mùa khi đến Lai Châu
Đi vào mùa mưa, nhất là tháng 6–8, nên tránh chạy đèo lúc chiều tối và theo dõi cảnh báo sạt lở trên các trục quốc lộ 4D, 32, 12. Mùa đông cần áo ấm dày, găng tay và khăn nếu ngủ lại Sìn Hồ hay vượt đèo Ô Quy Hồ lúc sáng sớm — trên đèo lạnh hơn dưới thung lũng rất nhiều. Dù đi mùa nào cũng nên thủ sẵn áo mưa mỏng: ở xứ hứng hơn 2.700 mm nước trời mỗi năm, mưa bất chợt là chuyện thường.