Khí hậu Bắc Kạn
Nằm gọn giữa hai cánh cung núi Ngân Sơn và Sông Gâm, Bắc Kạn là một trong những tỉnh có địa hình khép kín nhất miền Bắc: bốn bề là núi, ở giữa là những thung lũng hẹp chạy dọc sông Cầu, sông Năng. Thế núi ấy tạo cho tỉnh kiểu khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng cao — hè nóng ẩm nhiều dông, đông lạnh kéo dài — và phân hóa rõ theo độ cao, từ lòng chảo thành phố Bắc Kạn lên tới đỉnh Phja Bjoóc gần 1.600 m.
Núi ôm thung lũng, thời tiết đổi theo từng con đèo
Đi từ thành phố Bắc Kạn ngược quốc lộ 3 qua đèo Giàng rồi đèo Gió lên Ngân Sơn, chỉ hơn 60 km mà cảm giác như đổi mùa: dưới thung lũng còn oi ả thì trên đèo đã se lạnh, mây mù quẩn quanh sườn núi. Tháng 7 là tháng nóng nhất, nhiệt độ cao trung bình ở vùng thấp khoảng 32°C; sang tháng 12, nhiệt độ thấp trung bình chỉ còn quanh 12,5°C, riêng các xã vùng cao Ngân Sơn, Pác Nặm rét hơn hẳn, đêm quang mây có thể xuất hiện sương muối trắng ruộng.
Mùa mưa dồn dập và nỗi lo lũ quét sông Năng
Mưa ở Bắc Kạn rải từ tháng 3 đến tháng 10, mở màn bằng những trận dông chuyển mùa kèm lốc xoáy, đôi khi cả mưa đá ở Chợ Đồn, Na Rì. Cao điểm rơi vào tháng 8 với khoảng 405 mm và tới 28 ngày có mưa; cả năm tỉnh hứng chừng 2.165 mm. Mưa lớn thượng nguồn khiến sông Năng dâng nhanh, nước cuộn đỏ qua động Puông và thác Đầu Đẳng, thuyền du lịch trên hồ Ba Bể nhiều hôm phải tạm nghỉ. Đây cũng là mùa cần đề phòng sạt lở đất, lũ quét ở các khe suối Pác Nặm, Ba Bể và ngập cục bộ ven sông Cầu đoạn qua thành phố.
Mùa đông của sương muối Ngân Sơn và sương mù mặt hồ
Từ tháng 11, gió mùa Đông Bắc liên tiếp tràn về, Ngân Sơn nằm trên vùng đất cao hơn 500 m trở thành “túi rét” của tỉnh: rét đậm rét hại kéo dài, sương muối có thể làm táp lá mạ non, rau màu và vườn cam quýt Quang Thuận, hồng không hạt — những cây trái làm nên tiếng tăm nông sản Bắc Kạn. Sáng sớm, mặt hồ Ba Bể phủ kín sương mù, thuyền độc mộc ẩn hiện rất đẹp, nhưng lái xe qua đèo phải bật đèn, đi chậm. Cuối đông trời chuyển mưa phùn ẩm ướt; ngược lại, những ngày hanh khô lại là lúc người Na Rì tất bật phơi miến dong.
Kinh nghiệm theo mùa cho người đến Bắc Kạn
Đẹp nhất là tháng 9–11: mưa vãn, trời hanh mát, nước hồ Ba Bể xanh ngắt, hợp chèo thuyền kayak và trekking trong vườn quốc gia. Đầu xuân đi hội Lồng tồng Ba Bể (tháng Giêng) nên mang áo ấm vì sáng sớm ven hồ khá buốt. Mùa hè vẫn đi tốt nhưng hãy xuất phát sớm để tránh dông chiều, xem dự báo trước khi theo tuyến thác Đầu Đẳng — động Puông, và tránh chạy xe đêm qua đèo mùa mưa lớn vì nguy cơ sạt lở. Mùa đông cần đủ áo rét, găng tay nếu đi xe máy qua đèo Gió; lưu ý homestay ven hồ ở Pác Ngòi về đêm thường lạnh hơn thành phố vài độ.