Khí hậu Lạng Sơn
Nằm sát biên giới Đông Bắc, Lạng Sơn là nơi những đợt không khí lạnh từ phương Bắc chạm tới Việt Nam sớm nhất. Địa hình máng trũng kẹp giữa hai cánh cung núi Bắc Sơn và Ngân Sơn khiến gió mùa Đông Bắc theo thung lũng sông Kỳ Cùng tràn thẳng vào, nên mùa đông ở đây đến sớm, kết thúc muộn và rét sâu hơn hầu hết các tỉnh miền Bắc. Bù lại, mùa hè vùng núi này khá dễ chịu: tháng 7 nóng nhất cũng chỉ đạt mức cao nhất trung bình khoảng 31,3°C, hiếm có chuỗi ngày oi nồng kéo dài như dưới xuôi.
Mùa đông – đặc sản của xứ Lạng
Từ tháng 11 đến tháng 2, các đợt gió mùa Đông Bắc nối nhau tràn về. Tháng 12 lạnh nhất, nhiệt độ thấp nhất trung bình chỉ quanh 10,7°C; những đợt rét hại, thung lũng kín gió như Thất Khê, Bắc Sơn về đêm còn lạnh hơn hẳn do nghịch nhiệt. Trên đỉnh Mẫu Sơn cao hơn 1.500 m, sương muối xuất hiện thường xuyên; khi nhiệt độ chạm ngưỡng 0°C, băng giá phủ trắng cành cây, mái nhà – cảnh tượng kéo du khách ùn ùn lên săn băng. Nửa cuối mùa đông trời chuyển mưa phùn ẩm, đường vùng cao trơn trượt, còn người trồng đào Mẫu Sơn, quýt Bắc Sơn thấp thỏm lo sương muối táp cháy lá, hỏng hoa.
Mùa mưa và lũ trên sông Kỳ Cùng
Mùa mưa kéo dài từ tháng 4 đến tháng 10, gom phần lớn lượng mưa khoảng 1.545 mm mỗi năm. Tháng 8 mưa nhiều nhất, chừng 271 mm với 24 ngày mưa – gần như ngày nào cũng có lúc trút nước. Mưa lớn thượng nguồn dễ sinh lũ trên sông Kỳ Cùng – con sông hiếm hoi của Việt Nam chảy ngược lên phía Bắc – từng nhiều lần gây ngập khu ven sông ở trung tâm Lạng Sơn và vùng Tràng Định, Văn Lãng. Trên các sườn núi Bình Gia, Bắc Sơn, mưa dồn dập còn tiềm ẩn lũ quét, sạt lở đất; giao mùa xuân – hè thỉnh thoảng có dông lốc kèm mưa đá.
Nhịp mùa của na, hồi và lúa Bắc Sơn
Khí hậu á nhiệt đới trên nền núi đá vôi tạo nên những nông sản riêng có của xứ Lạng. Na Chi Lăng chín rộ đúng cao điểm mưa tháng 7–8, khi bà con leo vách đá dãy Kai Kinh gùi na xuống chợ. Rừng hồi Văn Quan, Bình Gia cần mùa hè ẩm để đậu trái, còn lúa trong thung lũng Bắc Sơn chín vàng vào khoảng tháng 7 và tháng 11 – hai thời điểm cánh đồng giữa bốn bề núi đá đẹp nhất năm. Chính mùa đông rét dài lại giúp đào chuông, đào phai Mẫu Sơn phân hóa mầm hoa, nở đúng dịp giáp Tết.
Kinh nghiệm theo mùa cho du khách
Tháng 9–11 là quãng dễ chịu nhất: trời hanh khô, nắng vàng, hợp leo đỉnh Nà Lay ngắm thung lũng Bắc Sơn hay dạo động Tam Thanh, Nhị Thanh, chợ Kỳ Lừa và núi Tô Thị. Muốn săn băng Mẫu Sơn, hãy canh các đợt không khí lạnh tăng cường tháng 12–1, mang áo giữ nhiệt, găng tay và giày bám đường vì lối lên đỉnh dày sương mù. Mùa hè nên tránh chạy xe qua các cung đèo khi có cảnh báo mưa lớn, luôn thủ sẵn áo mưa vì tháng 8 mưa gần như mỗi ngày.