Khí hậu Tuyên Quang
Nằm lọt giữa những cánh cung núi vùng Đông Bắc, nơi sông Gâm hợp lưu với sông Lô trước khi xuôi về trung du, Tuyên Quang mang khí hậu nhiệt đới gió mùa với hai mùa tương phản rõ rệt. Mỗi năm tỉnh hứng khoảng 2.148 mm mưa — mức khá cao ở miền Bắc — đủ nuôi rừng nguyên sinh Na Hang, những nương chè Shan tuyết rẻo cao và các vườn cam Hàm Yên. Núi thấp xen thung lũng nên thời tiết vùng thấp ven sông và các xã trên nghìn mét chênh nhau thấy rõ.
Mùa hè: dông nhiệt và nước lớn trên sông Gâm
Mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10. Tháng 6 nóng nhất năm, nhiệt độ cao trung bình 32,4°C; trưa hè ở thành phố ven sông Lô oi hầm hập, chiều tối thường có dông nhiệt kèm gió giật kéo qua rất nhanh. Tháng 9 mưa dồn dập nhất: khoảng 377 mm rải trên 23 ngày có mưa, gần như ngày nào trời cũng đổ nước một lúc. Đây cũng là quãng hoàn lưu bão từ Biển Đông đẩy mưa lớn lên trung du: nước sông Lô, sông Gâm lên nhanh, vùng núi Na Hang, Lâm Bình, Chiêm Hóa dễ gặp lũ quét, sạt lở đất trên các cung đèo quanh co.
Mùa đông: gió bấc và sương giăng lòng hồ
Từ tháng 11, gió mùa Đông Bắc nối nhau tràn về, trời hanh khô, se lạnh. Tháng 12 lạnh nhất, nhiệt độ thấp trung bình chỉ 13,2°C ở vùng thấp; lên xã rẻo cao Hồng Thái của Na Hang — được ví như "Sa Pa thu nhỏ" của xứ Tuyên — đêm rét đậm có thể có sương muối trắng bờ ruộng. Sáng mùa đông, mặt hồ Na Hang – Lâm Bình thường chìm trong sương, thuyền bến Thượng Lâm phải chờ nắng lên mới rõ núi Pắc Tạ. Cuối đông sang xuân trời chuyển mưa phùn nồm ẩm, tường nhà "đổ mồ hôi", quần áo phơi mãi không khô.
Nắng mưa trong mùa vụ xứ Tuyên
Nhịp mưa nắng ấy in đậm vào mùa vụ. Cam sành Hàm Yên hút nước những tháng hè mưa nhiều rồi chín rộ đúng mùa khô lạnh cuối năm, kịp phiên chợ Tết; chè Shan tuyết Hồng Thái, Sinh Long lại ưa mù sương quanh năm của núi cao. Ruộng bậc thang Hồng Thái cấy một vụ, chín vàng cuối tháng 9 sang tháng 10, mùa dân nhiếp ảnh lên săn lúa. Người trồng rừng keo ở Yên Sơn, Sơn Dương coi mưa nhiều là lộc, nhưng cũng nơm nớp mỗi khi dông lốc quét qua.
Kinh nghiệm theo mùa cho người ghé thăm
Quãng đẹp nhất để đến Tuyên Quang là tháng 9–11: mưa vãn dần, trời mát; dịp Trung thu có lễ hội Thành Tuyên với những mô hình đèn khổng lồ diễu quanh trung tâm thành phố — nhớ thủ áo mưa mỏng vì tháng 9 vẫn mưa nhiều nhất. Mùa hè hợp tắm thác Bản Ba, thác Khuổi Nhi hay trekking rừng Cham Chu, nhưng nên xem dự báo trước khi đi thuyền lòng hồ, tránh ngày có cảnh báo lũ. Mùa đông mang đủ áo ấm nếu ngủ homestay Lâm Bình, Hồng Thái; đây cũng là mùa ngâm suối khoáng nóng Mỹ Lâm và về Tân Trào thăm cây đa, lán Nà Nưa giữa tiết trời khô ráo. Gặp đợt nồm tháng 2–3, chọn giày bám tốt vì lối đá lên thác, xuống bến thuyền khá trơn.