Khí hậu Hà Giang
Nằm ở địa đầu cực Bắc, Hà Giang là tỉnh núi cao điển hình của vùng Đông Bắc: nền khí hậu nhiệt đới gió mùa nhưng bị địa hình chia cắt thành nhiều tiểu vùng khác hẳn nhau. Cùng một ngày, thành phố Hà Giang bên sông Lô có thể oi nóng trên 30°C, trong khi Đồng Văn, Lũng Cú trên cao nguyên đá cao 1.000–1.600 m vẫn se lạnh, sương phủ kín Cổng Trời Quản Bạ. Tháng 7 nóng nhất, nhiệt độ cao trung bình khoảng 31,6°C ở vùng thấp; tháng 1 lạnh nhất, thấp trung bình chỉ quanh 12,3°C — trên các đỉnh hơn 2.400 m như Tây Côn Lĩnh, Chiêu Lầu Thi còn rét hơn nhiều.
Vùng đất mưa gần như quanh năm
Ít ai ngờ xứ đá tai mèo này lại thuộc nhóm mưa nhiều nhất miền Bắc: tổng lượng mưa cả năm lên tới gần 3.000 mm (khoảng 2.986 mm), rải gần như quanh năm chứ không gói gọn vài tháng hè. Cao điểm rơi vào tháng 6 với chừng 487 mm cùng tới 27 ngày có mưa — nghĩa là gần như ngày nào cũng ướt áo. Dải Bắc Quang, Vị Xuyên đón gió ẩm thổi ngược thung lũng sông Lô nên được ví là "rốn mưa", hợp với cam sành và đồi chè; ngược lại, cao nguyên đá Đồng Văn – Mèo Vạc bị núi chắn nên khô hơn hẳn, mùa khô còn thiếu nước sinh hoạt, người Mông phải trữ nước bằng hồ treo, trồng ngô trong hốc đá.
Mùa hè: nước đổ, lúa chín và những cung đèo trơn trượt
Từ tháng 5 đến tháng 9, mưa dông buổi chiều là "đặc sản". Đây là mùa nước đổ loang loáng trên ruộng bậc thang Hoàng Su Phì, Xín Mần (tháng 5–6), rồi tới mùa lúa chín vàng rực tháng 9–10. Cũng chính giai đoạn này, các cung đường qua đèo Mã Pí Lèng, dốc Bắc Sum, dốc Thẩm Mã dễ sạt lở, đá lăn; lũ quét từng xảy ra ở các khe suối đổ xuống sông Nho Quế, sông Miện. Chạy xe máy mùa này nên đi sớm về sớm, tránh vượt đèo lúc mưa to hoặc ngay sau mưa dài ngày.
Mùa đông trên cao nguyên đá
Gió mùa Đông Bắc tràn về từ tháng 11 khiến vùng cao rét đậm, rét hại; Đồng Văn, Mèo Vạc, Phố Bảng nhiều đêm xuống dưới 5°C, xuất hiện sương muối, thi thoảng băng giá đọng trắng hàng rào đá. Sương mù dày buổi sáng làm tầm nhìn trên đèo rất kém. Bù lại, đây là mùa hoa tam giác mạch nhuộm hồng Sủng Là, Lũng Cú (tháng 10–12), rồi hoa đào, hoa mận nở dọc Phó Bảng, Lao Xa sau Tết. Tiết lạnh khô cũng làm nên chè Shan tuyết cổ thụ trên sườn Tây Côn Lĩnh và mật ong bạc hà Mèo Vạc — thứ mật chỉ có khi hoa bạc hà nở rộ cuối thu.
Kinh nghiệm theo mùa
- Tháng 9–11 là quãng "vàng": trời ráo, nắng nhẹ, có cả lúa chín lẫn tam giác mạch.
- Tháng 2–3 đẹp kiểu khác với hoa đào, hoa mận, cải vàng, nhưng nhiều mưa phùn, đường trơn.
- Mùa đông mang áo giữ nhiệt, găng kín gió: chạy xe trên cao nguyên đá buốt hơn nhiệt độ dự báo nhiều.
- Mùa hè mang áo mưa bộ, túi chống nước cho đồ điện tử, luôn xem cảnh báo lũ quét, sạt lở trước khi vượt đèo.