Khí hậu Cao Bằng
Nằm trên vòng cung đá vôi của Công viên địa chất Non nước Cao Bằng, tỉnh địa đầu Đông Bắc này mang khí hậu nhiệt đới gió mùa pha đậm chất cận nhiệt vùng cao. Địa hình bị chia cắt bởi sông Bằng Giang, sông Quây Sơn và những dãy núi trên dưới nghìn mét khiến thời tiết đổi khác chỉ sau một con đèo: cùng một buổi sáng, thung lũng Trùng Khánh có thể hửng nắng trong khi đỉnh Phia Oắc còn chìm trong mây mù. Cả năm Cao Bằng hứng khoảng 2.243 mm mưa, rải từ tháng 2 đến tháng 10 nhưng dồn dập nhất vào giữa hè.
Mùa hè – mùa nước đổ trên sông Quây Sơn
Từ tháng 5 trở đi, mưa rào và dông kéo về gần như mỗi chiều. Tháng 7 là tháng nóng nhất, nhiệt độ cao nhất trung bình 32,2°C — trưa khá oi nhưng chiều tối dịu hẳn nhờ độ cao và rừng núi, khác xa cái nóng hầm hập dưới đồng bằng. Tháng 8 mưa đạt đỉnh với khoảng 389 mm và tới 28 ngày có mưa, biến thác Bản Giốc thành khối nước cuồn cuộn hùng vĩ nhất năm; song đây cũng là lúc quốc lộ 34 qua Bảo Lạc, Bảo Lâm dễ sạt lở, các khe suối vùng Nguyên Bình tiềm ẩn lũ quét. Người đi rừng, đi thác mùa này luôn phải ngóng bản tin dông trước khi xuất phát.
Mùa đông – sương muối và băng giá trên Phia Oắc
Từ tháng 11, các đợt gió mùa Đông Bắc tràn qua biên giới khiến trời trở rét rất nhanh. Tháng 12 lạnh nhất, nhiệt độ thấp nhất trung bình chỉ 11,5°C ở vùng thung lũng; còn trên đỉnh Phia Oắc cao gần 2.000 m, những đêm rét đậm thường xuất hiện sương muối, có năm băng giá phủ trắng cả rừng rêu — cảnh tượng hút khách săn ảnh nhưng lại là nỗi lo của người trồng rau màu và chăn thả trâu bò trên đồi. Cuối đông đầu xuân, mưa phùn và sương mù giăng kín các thung lũng karst quanh hồ Thang Hen, đèo Mã Phục, mặt đường trơn và tầm nhìn nhiều đoạn chỉ còn vài chục mét.
Nhịp mùa vụ và du lịch theo thời tiết
Thời tiết in rõ lên mùa vụ Cao Bằng: tháng 9–10 khi mưa ngớt là lúc lúa chín vàng thung lũng Phong Nậm – Ngọc Côn và hạt dẻ Trùng Khánh vào vụ; đây cũng là quãng đẹp nhất để cắm trại bên núi Mắt Thần hay đi bè tre sát chân Bản Giốc. Tháng 11–12 trời hanh, không khí trong veo, hợp với cung đèo Khau Cốc Chà 15 tầng ở Bảo Lạc và những chuyến săn băng giá Phia Oắc. Sang xuân trời ấm dần, lê Đông Khê ra hoa, nhưng mưa phùn ẩm ướt có thể kéo sang tận tháng 3.
Lưu ý khi đến Cao Bằng
Mùa hè nên xuất phát sớm, mang áo mưa gọn và tuyệt đối tránh lội suối, qua ngầm ngay sau mưa to — đường về Pác Bó hay Bản Giốc đều men theo sông suối. Mùa đông cần đủ áo ấm nhiều lớp, găng tay và khăn vì chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn, lên Phia Oắc lạnh hơn thành phố rõ rệt. Khoảng tháng 4–5 giao mùa thỉnh thoảng có dông mạnh kèm mưa đá, nên xem kỹ dự báo trước khi chạy xe máy đường đèo.