Khí hậu Phú Thọ
Nằm ở nơi sông Thao, sông Lô và sông Đà gặp nhau tại ngã ba Bạch Hạc, Phú Thọ là dải trung du bắc cầu giữa đồng bằng Bắc Bộ và núi rừng Tây Bắc. Khí hậu ở đây thuộc kiểu cận nhiệt đới ẩm, bốn mùa rõ rệt, với tổng lượng mưa khoảng 2.115 mm mỗi năm — đủ ẩm để nuôi những “rừng cọ, đồi chè” đã thành thương hiệu của vùng đất tổ.
Nhịp bốn mùa trên đất trung du
Cái nóng mùa hè bắt đầu dồn từ tháng 5 và gay gắt nhất vào tháng 6, khi nhiệt độ cao nhất trung bình chạm 33,6°C; những hôm có gió tây khô nóng thổi xuống, Việt Trì và các vùng thấp ven sông Thao có thể hầm hập trên 37°C. Mùa đông ngắn nhưng rõ nét: tháng 12 lạnh nhất, đêm xuống trung bình 14,8°C, còn khi gió mùa Đông Bắc tràn về mạnh, vùng cao Tân Sơn, Thanh Sơn có thể rét dưới 10°C, sáng sớm sương giăng kín những quả đồi bát úp. Xuân và thu chỉ là hai quãng chuyển ngắn, nhưng lại là lúc trời đất trung du dễ chịu nhất.
Mưa dông và lũ trên ba dòng sông
Mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10, gom gần hết lượng mưa cả năm. Đỉnh mưa rơi vào tháng 9 với khoảng 417 mm trải trên 23 ngày có mưa — cũng là lúc hoàn lưu bão từ vịnh Bắc Bộ hay ngược lên trung du, gây mưa lớn diện rộng. Nước thượng nguồn dồn về khiến sông Thao, sông Lô lên nhanh; các xã ven sông ở Hạ Hòa, Cẩm Khê, Tam Nông từng nhiều phen chạy lũ, còn vùng đồi dốc Thanh Sơn, Tân Sơn phải luôn đề phòng lũ quét, sạt lở đất. Dông nhiệt mùa hè thường ập đến cuối chiều, gió giật và mưa như trút trong một hai giờ rồi tạnh.
Sương mù đồi chè và những ngày nồm
Từ tháng 12 đến tháng 2, gió mùa Đông Bắc mang theo các đợt rét đậm xen mưa phùn. Chính lớp sương dày đặc buổi sớm mùa này làm nên cảnh “biển mây” nổi tiếng trên đồi chè Long Cốc ở Tân Sơn — dân chụp ảnh thường canh máy từ 5 giờ sáng. Cuối đông sang xuân, khoảng tháng 2 đến tháng 4, trời chuyển nồm: độ ẩm vọt cao, nền nhà “đổ mồ hôi”, quần áo phơi mãi không khô, đồ điện tử dễ ẩm mốc. Nhưng với cây chè và bưởi Đoan Hùng, mưa phùn ẩm đầu xuân lại là lộc trời, giúp cây bật búp, ra hoa đúng vụ.
Đi Phú Thọ mùa nào, chuẩn bị gì
Đẹp nhất là tháng 10–11, trời hanh nhẹ, nắng vàng, hợp leo núi Nghĩa Lĩnh viếng Đền Hùng hay xuyên rừng già Xuân Sơn. Dịp Giỗ Tổ mùng 10 tháng 3 âm lịch (thường rơi vào tháng 4) tiết trời ấm áp nhưng dễ vướng mưa phùn nồm ẩm, nên thủ sẵn áo mưa mỏng và giày đế bám. Mùa hè muốn thăm hang động Xuân Sơn hay chèo thuyền đầm Ao Châu thì nên đi từ sáng sớm để né dông chiều; mùa đông ghé suối khoáng nóng Thanh Thủy là hợp nhất, nhớ thêm áo ấm cho buổi tối. Còn ai săn mây Long Cốc, hãy chọn buổi sáng hửng trời ngay sau một đợt gió mùa.